Nederland moet ingrijpen

De benoeming van Bouterse is in strijd met de Grondwet.


Met de installatie van Desi Bouterse tot president van Suriname doemen netelige rechtsvragen van internationale aard op.
Volgens de Surinaamse Grondwet geldt als één van de vereisten om tot president te kunnen worden gekozen dat de kandidaat geen handelingen mag hebben verricht die strijdig met de Grondwet zijn.
Bouterse, die in 1980 via een militaire staatsgreep aan de macht is gekomen en in 1987 nog een coup pleegde door telefonisch de toenmalige Surinaamse president Shankar aan de kant te zetten, voldoet evident niet aan dit grondwettelijk vereiste.
In Suriname zelf wordt dit ook onderkend. Zo publiceerde het dagblad de West op 24 juli de opvatting dat Bouterse met een bevlekt blazoen de presidentiële ambtsketen overneemt.
Indien echter geen Surinaamse rechter zich hierover uitspreekt, rijst vervolgens de vraag of, en zo ja welke gevolgen voor de Nederlandse regering verbonden moeten worden aan een ongrondwettig gekozen Surinaams staatshoofd.
Grondwet
De Nederlandse regering kan in ieder geval haar ogen niet sluiten voor de Nederlandse Grondwet. Daarin is bepaald dat de regering de ontwikkeling van de internationale rechtsorde bevordert.
Natuurlijk, de regering is aan de ene kant verplicht een democratisch tot stand gekomen wens van het Surinaamse volk te eerbiedigen, maar als die wens tegen de internationale rechtsorde indruist, prevaleert dit laatste.
Zo kan een volkswens het plegen van misdrijven tegen de menselijkheid niet legitimeren en zo kan een staat niet verplicht worden Kosovo als soevereine staat te erkennen, aldus recent het Internationaal Gerechtshof (IGH).
Erkenning de iure of het onderhouden van diplomatieke betrekkingen met een ongrondwettig gekozen staatshoofd lijkt moeilijk te verenigen met het bevorderen van de internationale rechtsorde.
Principiële vragen
In Suriname neemt de angst deze principiële vragen aan de rechter voor te leggen zienderogen toe. Journalisten overwegen al het land te verlaten. Niet in de laatste plaats omdat Bouterse’s megacombinatie plannen heeft de afdeling communicatie van het departement Telecommunicatie (TCT) onder rechtstreeks gezag van de president te brengen, zodat Bouterse de mogelijkheid krijgt alle digitale communicatie te controleren en desgewenst te verstoren.
In de staatsrechtelijke literatuur wordt ook onderkend dat de grondwettelijke verplichting om de internationale rechtsorde te bevorderen geen helder zicht biedt op nieuwe kwesties.
Botsing
De Nederlandse regering zou over deze kwestie wellicht een advisory opinion van het Internationaal Gerechtshof kunnen inwinnen. Dat zal ontegenzeglijk de verhoudingen tussen beide staten op scherp zetten.
Maar dat zou best wel eens nuttig kunnen zijn, want een oud gezegde luidt: in de botsing der meningen ontspringt de waarheid. Het kan geen kwaad voor beide landen die waarheid, ook al is die nog zo bitter, onder ogen te zien.
Een dergelijke Nederlandse reactie zal naar het zich laat aanzien in de Caribische regio worden verwelkomd. Want in haar redactioneel commentaar riep de Jamaicaanse krant The Gleaner (21 juli 2010) de Caricom, de gemeenschap van Caribische staten op Suriname uit de Caricom te schorsen zolang zij geen andere, fatsoenlijke president heeft.
Ziehier de eerste regionale schade van de Surinaamse electorale wens een putschist, dictator, en drugscrimineel tot president te verheffen. De Caricom is immers een economische gemeenschap, een soort Caribische EEG. De Jamaicaanse kritiek was bikkelhard: ‘.. We do not believe he is morally fit to lead Suriname…’ met als uitsmijter: ‘Leaders must know that the passage of time doesn’t of itself free them of responsibility for acts of impunity.
Vaag
Onze Nederlands grondwettelijke bepaling dat de regering de ontwikkeling van de internationale rechtsorde bevordert, is verder rijkelijk vaag. Die vaagheid heeft ook voordelen: de wijze waarop de regering zich van deze grondwettelijke taalstelling moet kwijten, is geheel vrij.
Dat kan middels buitenlands beleid, maar ook door het ondernemen van juridische actie. Elke actie die het belang van die internationale rechtsorde kan dienen, is dus geoorloofd en ook geboden. Per slot van rekening waren het in 1983 de PvdA, CDA, VVD, D66 en GPV die er bij de regering op aan drongen deze grondwettelijke taakstelling over het bevorderen van de internationale rechtsorde met zoveel woorden in de Grondwet op te nemen.
Duidelijk
Een politieke unisono visie dus op het ontwikkelen van de internationale rechtsorde. Als demissionair minister van Justitie Hirsch Ballin deze juridische stap niet zet, is het voor zijn opvolger een mooi begin. In één klap wordt daarmee dan duidelijk gemaakt dat de Jamaicaanse morele verontwaardiging aan de overkant van de Caribische Zee en de Atlantische Oceaan tot handhaving van internationale rechtsnormen kan leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden