Opinie

Nederland mag wel wat meer betrokkenheid met indianen tonen

Inheemse volken leiden wereldwijd een gemarginaliseerd bestaan. Als ondertekenaar van de VN Verklaring over de Rechten van Inheemse Volken kan Nederland wel wat meer betrokkenheid tonen.

Een deelnemer aan 'United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues' in 2003. Beeld epa

Deze week heeft de wereld kennis kunnen maken met xikunahity, voor wie het heeft gemist: een sport van Braziliaanse indianen waarbij de bal met het hoofd hoog wordt gehouden. Het is één van de onderdelen op de Inheemse Wereldspelen, oftewel de 'Olympische Spelen voor Indianen', die van 23 oktober tot 1 november plaatsvonden in Brazilië. Ruim 2.000 deelnemers uit 30 landen troffen elkaar bij inheemse sporten zoals boogschieten, kanovaren en boomstamrennen, maar ook meer universele sporten zoals voetbal en atletiek.

De kleurrijke deelnemers met verentooien en lichaamsbeschilderingen trokken de aandacht. Inheemse volken grepen het evenement aan om hun cultuur te tonen. Maar er is zoveel meer aan de hand.

Inheemse volken - waaronder indianen, maar bijvoorbeeld ook Maori's, Aboriginals en Saami - leiden namelijk wereldwijd een gemarginaliseerd bestaan. Ze hebben de dekolonisatiegolf gemist en gaan gebukt onder hen vreemde maatschappijen. Dat leidt tot armoede: inheemsen vormen 5 procent van de wereldbevolking, maar 15 procent van het aantal armen. En ook tot een inbreuk op hun levenswijze. Die levenswijze gaat niet zozeer over verentooien. Die gaat over de band met Moeder Aarde. Want dat maakt inheemse volken uniek: hun sterke, religieuze band met het land waar ze al eeuwen wonen.

Beeld afp

Schending van land en leefwijze

Dit voorjaar vond in New York een ander evenement plaats dat ook zo'n 2.000 inheemse vertegewoordigers trok: het 'United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues'. Een indiaanse verwoordde het daar zo: 'Onze band met het land is zo sterk dat we de fysieke pijn in ons eigen lichaam voelen als mijnbouwbedrijven het land kapot maken.' Tranen rolden over haar wangen. 'Ik herinner de Verenigde Naties eraan dat we de aarde niet erven van onze voorouders, maar in bruikleen hebben van onze kinderen.'

Het hoge zelfmoordpercentage onder inheemse jongeren - dat van de Oglala Sioux is bijvoorbeeld vier keer zo hoog als het Amerikaanse gemiddelde - hangt samen met de schending van land en leefwijze.

Voor inheemse volken is uit de marge stappen dus van levensbelang: voor zichzelf en voor behoud van de aarde. In de jaren zeventig van de vorige eeuw probeerden ze dat via in het oog springende protestacties en bezettingen (Alcatraz, Wounded Knee). Tegenwoordig eerder via burgerbewegingen als 'Idle No More' in Canada of via de Verenigde Naties. En nu dus ook via sport.

Nederland aarzelt

In Noord-Amerika gebruiken indianen Lacrosse. Deze sport, die is uitgevonden door de Irokezen (Haudenosaunee), behoort inmiddels tot één van de populairste sporten in de VS en Canada. Net als enkele tientallen landen, waaronder Nederland, zijn de Haudenosaunee lid van de 'Federation of International Lacrosse'. Afgelopen maand organiseerden zij het wereldkampioenschap in hun 'hoofdstad' Onondaga. De thuisploeg behaalde de zilveren medaille. Oranje had zich overigens niet gekwalificeerd, maar Nederland was wel officieel vertegenwoordigd door de Consul-Generaal ter plekke.

Hoewel de indianen verzot zijn van Lacrosse was het kampioenschap vooral een uiting van hun identiteit en soevereiniteit. Zo reizen de Haudenosaunee bij kampioenschappen in andere landen ook uitsluitend op hun eigen indiaanse paspoorten. Diverse (Schengen-)landen erkennen deze paspoorten als geldig reisdocument; Nederland aarzelt.

Als ondertekenaar van de VN Verklaring over de Rechten van Inheemse Volken kan Nederland wel wat meer betrokkenheid tonen. Ook omdat Nederlanders en Irokezen al vierhonderd jaar geleden handelspartners werden en elkaar vriendschap en steun beloofden. 'Zolang de zon schijnt, het water stroomt, en het gras groen is', memoreerde een Irokees opperhoofd nog tijdens de VN-sessie dit voorjaar.

De Inheemse Wereldspelen en het Lacrossekampioenschap zijn eigenlijk pas echt geslaagd als de kleurrijk verpakte boodschap wordt begrepen.

Langzamerhand dringt het belang van duurzaamheid en respect voor natuur en klimaat ook bij ons door. Over een maand begint in Parijs de Klimaattop, waar ook indianen aanwezig zijn om de wereld te wijzen op respect voor Moeder Aarde. Misschien weer met veren. Hopelijk leidt dat tot de juiste aandacht.

Serv Wiemers is internationaal jurist, schrijver en voormalig diplomaat. Dit voorjaar nam hij als officieel waarnemer deel aan het VN Forum inzake inheemse volken in New York.

Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden