CommentaarEuropa

Nederland is nog altijd gebaat bij aansluiting bij een groot Europees blok

Minister van Financiën Wopke Hoekstra.Beeld ANP

Europa verkeert in dodelijk gevaar, verklaarde euroveteraan Jacques Delors. Zelfs in dit uur van nood konden de lidstaten van de euro­zone het niet eens worden over maatregelen om de coronacrisis te bestrijden en solidariteit met het zwaar getroffen Zuid-Europa tot ­uitdrukking te brengen.

De strijd eindigde – voorlopig – op zijn Europees: aan de rand van het ravijn werd een compromis gesloten dat door iedereen aan het thuisfront kan worden verkocht als een overwinning. Minister Hoekstra toonde zich uiterst tevreden terwijl zijn ambtgenoot Gualteri verklaarde dat Italië gewonnen had.

Hoe dan ook heeft Nederland een morele nederlaag geleden. Ten onrechte bleef het hameren op handhaving van strenge voorwaarden voor leningen uit het noodfonds voor de eurozone, terwijl Zuid-Europa in grote nood verkeert en budgettaire regels ook in Noord-Europa in ijltempo overboord worden gezet. Daarvoor betaalde Nederland een politieke prijs. Door het lompe optreden van Hoekstra is de diplomatieke statuur van Nederland in Europa geschaad. Wat ernstiger is: anti-Europese sentimenten werden onnodig ­opgestookt, vooral in Italië, met alle gevaren voor het Europese project van dien.

Om goede redenen keerde Hoekstra zich tegen de uitgifte van euro- of coronabonds. Maar uiteindelijk werden ze tegengehouden door Duitsland dat veel tactvoller opereerde en daardoor nauwelijks diplomatieke schade opliep.

Niettemin is het verheugend dat er een akkoord ligt. Verdere onenigheid zou een blamage zijn geweest voor de Europese Unie, die toch al niet ongeschonden uit de coronacrisis komt. Bij het uitbreken van de crisis staken meteen nationalistische reflexen de kop op. Gaandeweg kwam er meer coördinatie vanuit Brussel, maar in de praktijk is het nog vaak ieder voor zich, bijvoorbeeld bij de inkoop van medisch materiaal of de repatriëring van gestrande reizigers.

Het verwijt dat de Europese Unie te weinig doet, is niet altijd terecht. Gezondheidszorg is een bevoegdheid van de lidstaten. Er bestaat geen Europese ‘superstaat’: Brussel kan slechts coördineren en stimuleren.

Dat kan ook moeilijk anders. In tijden van gevaar verwachten burgers bescherming van hun eigen ­leiders. Alle regeringen hebben maatregelen genomen die diep ingrijpen in het persoonlijk leven van hun burgers. Dat is slechts aanvaardbaar in het kader van een natiestaat waarmee burgers zich identificeren. Rutte, Macron of Merkel kunnen offers vragen. Het is moeilijk voor te stellen dat burgers even volgzaam zouden zijn als Ursula von der Leyen alle Europeanen zou opdragen om binnen te blijven.

De coronacrisis laat zien hoe belangrijk natiestaten nog altijd zijn, maar dat is niet het hele verhaal. De pandemie laat ook zien hoe belangrijk internationale samenwerking is. Een virus trekt zich niets aan van grenzen. Voor een natiestaat heeft het weinig zin om zich te wapenen tegen pandemieën als andere landen geen voorzorgsmaatregelen nemen. De strijd tegen nieuwe virussen zal daarom in Europees en mondiaal verband gevoerd moeten worden.

Daarnaast zal de afhankelijkheid van China sterk verminderd moeten worden. In de toekomst zullen strategische belangen zwaarder wegen dan commer­ciële. Europa zal de productie en opslag van geneesmiddelen en medisch materiaal veel meer in eigen hand moeten nemen. Nederland is te klein om dat allemaal zelf te doen. In een nieuwe, in veel opzichten onvriendelijker wereld is een open handelsland als ­Nederland nog altijd gebaat bij aansluiting bij een groot Europees blok. Hopelijk laat Nederland zich in de volgende fasen van de coronacrisis meer leiden door dit geopolitieke inzicht.

Lees ook

Analyse: ‘Kroegruzie’ over Europees hulppakket tegen coronacrisis slaat diepe wonden.

Bellen met correspondent Jarl van der Ploeg: ‘Ik heb me als Nederlander in Italië nog nooit zo vaak moeten verantwoorden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden