column Erdal Balci

Nederland is niet versplinterd

De politiek is versplinterd in Nederland, de gemeenschap zelf niet. Het feit dat er dertien partijen in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd, kan de indruk wekken dat Nederlanders tot op het bot zijn verdeeld. Maar hoe ik ook mijn best doe de grote fragmentatie in de polder waar te nemen, ik bespeur niet meer dan twee grote, massieve blokken.

Op die twee grote blokken kom ik nog terug, eerst een terugblik op mijn vorige column omdat veel lezers achteraf kwesties hebben aangekaart die niet ter sprake kwamen in dat stuk. Ik constateerde dat zogenaamd progressief, hoogopgeleid Nederland hand in hand met islamisten ten strijde trekt tegen kritische denkers die uit de islamitische wereld zijn gestapt. Veel lezers vielen terecht over de generaliserende toon over progressief en hoogopgeleid.

Ik had me weliswaar ingedekt met het woord ‘zogenaamd’, maar nu ik mijn beklag over die kwestie heb gedaan en de lezer meer duiding wil, is de tijd aangebroken voor het ontrafelen van een grote mysterie in dit land. Immers, hoe kan het toch dat hoogopgeleide, moderne Nederlanders een alliantie aangaan met de belijders van een religie om vervolgens ­samen met hen dissidente denkers het leven zuur te maken?

Deze vraag is niet te beantwoorden alvorens afstand te doen van de simplistische gedachte dat de gemiddelde Nederlander naïef is en, bevreesd als die is te worden aangezien voor een onaardig persoon, liever solidair is met de ‘zwakke’ islamitische medeburger en daarom maar van leer trekt tegen de vervelende dissident.

Nee, het bondgenootschap tussen de islam en een groot deel van de ­Nederlandse gemeenschap heeft niets te maken met naïviteit, maar alles met de veerkracht van de Romantiek. Die stroming is ontstaan als reactie op de rede van de Verlichting, grijpt al een paar eeuwen bij iedere gelegenheid het verlichtingsdenken naar de keel en voelt zich de laatste decennia gesterkt door de komst van honderdduizenden moslims naar Nederland.

Hoewel de ontkerkelijking niet is tegen te houden, vindt de grote massa die prioriteit geeft aan het gevoel, de fantasie, het onverklaarbare en het raadselachtige in zijn afkeer van ratio en wetenschap, nieuwe tempels in de overgebleven kerk, in de moskee, in Boeddha, in vijfduizend jaar oude Chinese orakels, in de 100 duizend boeken over ‘jezelf ontdekken’, in de onsamenhangende postmoderne roman waarin alle ­wereldstijlen voorbij moeten komen en in identiteitsclubs die streng afgebakend zijn volgens huidskleur, culturele achtergrond en religie.

Bijna 40 procent van de Nederlanders gelooft nog steeds dat gevaccineerde kinderen meer kans lopen op autisme. Een beter bewijs voor de ­hevigheid van de aanhoudende strijd tussen Verlichting en Romantiek is niet te bedenken. Een korte blik op onze steden laat zien dat het grote verlichtingsideaal dat verschillen tussen individuen en volken met de tijd zouden verdwijnen, omdat die verschillen op den duur niet op zouden kunnen tegen de kracht van de ratio, nog lang niet is verwezenlijkt.

Nederland is onder te verdelen in twee grote groepen: de aanhangers van de Verlichting en de tegenstanders ervan, die zich hebben verzameld onder de grote paraplu van de Romantiek. En geen twijfel erover dat de romantici aan een krachtige opmars bezig zijn. Ze zijn in hun nopjes met een miljoen godsdienstige migranten erbij en in bijna alle politieke stromingen vertegenwoordigd.

Zo is Thierry Baudet met zijn boreale prietpraat een romanticus pur sang en zijn realistische partijgenoot Annabel Nanninga een Verlichter in hart en nieren. Lodewijk Asscher is een Verlichter, Frans Timmermans, die geen bezwaar ziet in het gegeven dat kleine meisjes hoofddoeken moeten dragen op school, niet. GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld, die ik een pleidooi hoorde houden tegen de huidige vorm van artikel 23 is een verlichte denker, haar partijgenoten in de gemeenteraad van Almere die als steunbetuiging voor moslima’s met hoofddoek op de kiek gingen, niet.

Dankzij het werk van dappere mannen en vrouwen zijn de metafysische en religieuze kwesties vanaf de 18de eeuw meer en meer op de achtergrond geraakt. De westerling heeft dat regime vervangen door een rechtssysteem getoetst op diens ervaringen, door wetenschap, kennis en de nadruk op individuele keuzes.

Het is nu weer bijdetijds om weg te drijven van de rede waaraan we alles te danken hebben. Halverwege de vorige eeuw waren metafysica, religie en fantasieën over de geschiedenis van de natie ook zo populair. Die trend heeft Europa opgezadeld met mannen als Mussolini en Hitler. Derhalve, mijn verzoek aan hen met een hart voor de verlichtingsidealen: hou de gelederen gesloten, behoed de rede voor het romantische schavot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden