Opinie

Nederland is niet gebaat bij bezuinigingen op ontwikkelingshulp

De forse bezuinigingen op ontwikkelingsorganisaties zijn niet in het Nederlandse belang.

Cordaid-directeur Simone Filippini in de Centraal Afrikaanse Republiek, 2014.Beeld Arie Kievit

De forse bezuinigingen op Nederlandse ontwikkelingsorganisaties gaan volgens minister Ploumen een nieuw tijdperk inluiden, waarin grote wereldproblemen worden opgelost door lobby, handel en investeringen in en door het bedrijfsleven. 'Traditionele' investeringen in sectoren als gezondheidszorg en onderwijs zijn volgens Ploumen geen prioriteit meer voor Nederland. Maar wie gaat er investeren in landen in oorlog, waar geen infrastructuur is en waar basisbehoeften als voedsel, schoon drinkwater en veiligheid totaal ontbreken?

De wereld is sterk veranderd en het Nederlandse beleid voor ontwikkelingssamenwerking dus ook, aldus Ploumen. In de Volkskrant (5 augustus) zegt de minister dat 'het belang van officiële ontwikkelingshulp voor ontwikkeling is afgenomen' en dat 'het begrip ontwikkelingshulp uiteindelijk zal verdwijnen'.

Die opvatting deel ik niet. Jazeker, vergeleken met de wereldhandelsstromen is de officiële ontwikkelingshulp van overheden een druppel op een gloeiende plaat. Nieuwe partnerschappen ontstaan, het bedrijfsleven heeft eindelijk een serieuze plaats aan tafel gekregen en wordt medeverantwoordelijk gemaakt voor duurzame ontwikkeling. Ontwikkelingshulp van overheden blijft echter onmisbaar. Dat werd onlangs weer breed erkend tijdens de grote VN-top in Addis Abeba over financiering van duurzame ontwikkeling, waar ook minister Ploumen actief aanwezig was. Landen werden sterk aangemoedigd 0,7 procent van hun bbp aan ontwikkelingshulp te besteden. Dezelfde 0,7 procent waar al internationale afspraken over bestonden die dit kabinet eenzijdig heeft verbroken. In Addis was consensus dat juist overheidsmiddelen van cruciaal belang zijn waar de nood aan de man is, waar het bedrijfsleven niet wil investeren, waar overheden niet functioneren en maatschappelijke organisaties de enige steunpilaren vormen voor de bevolking. We praten dan over de meest kwetsbare landen, waar de bootvluchtelingen vandaan komen die wanhopig Europa proberen te bereiken.

Onlogisch

De grootschalige bezuinigingen op ontwikkelingshulp zijn dan ook volstrekt onlogisch en tegengesteld aan het Nederlandse belang. Want dat is gediend bij een veilige en vreedzame wereld, bij een sterke internationale rechtsorde, bij toegang tot goede gezondheidszorg, onderwijs en de zorgvuldige opbouw van een geest van ondernemerschap.

Daar komt bij dat juist organisaties als Cordaid de aanjagers zijn geweest van innovaties gericht op duurzame ontwikkeling. Van zelf waterputten slaan en schooltjes bouwen zijn ze jaren geleden overgestapt op systeemverbeteringen en gelijkwaardige samenwerking met lokale organisaties, die lokale problemen signaleren en zelf actie ondernemen om hun situatie te verbeteren. In dit proces worden continu innovaties toegepast. Sociaal ondernemerschap is de leidraad geworden. We zijn van geven naar investeren overgestapt. Cordaid heeft een snel groeiend investeringsfonds om ondernemerschap te stimuleren en toegang tot kapitaal mogelijk te maken, juist in de meest kwetsbare gebieden. Ngo's zijn een belangrijke stem waar het gaat om onrechtvaardigheid, wantoestanden bij multinationals of de strijd voor gelijke rechten van minderheden. De overheid stelt in haar beleidsnota dat 'we bij het beleid en bij de uitvoering gebruik [maken] van de kennis en expertise opgedaan in ontwikkelingssamenwerking, [...] en van de expertise van maatschappelijke organisaties'. Helaas blijft het voor een deel bij deze voornemens.

Natuurlijk is het belangrijk om hulpafhankelijkheid te verminderen en investeringen in gelijkwaardige handelsrelaties zijn daar een onderdeel van. Maar handel en het bedrijfsleven kunnen het armoedegat niet dichten. Staten in conflict hebben geen baat bij het 'hulp en handel'-credo. Daar staan eigenlijk alleen lokale organisaties met steun van organisaties als Cordaid de bevolking bij. Vanaf 2016 wordt een fantastisch Nederlands systeem van ondersteuning aan zulke landen afgeschaft. Alternatieven hiervoor geven vooral weer wat de Nederlandse overheid belangrijk vindt: naast handel vooral lobby en belangenbehartiging. Dat is noodzakelijk, maar werkt alleen als het gepaard gaat met concrete activiteiten in de gezondheidszorg of het onderwijs. Juist dit snijdt Ploumen nu weg.

Investeren

Nederland heeft zich altijd geprofileerd als een land dat zich inzet voor de meest kwetsbare groepen ter wereld. In korte tijd hebben we deze positie weten af te breken. Niet alleen door te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, maar ook op defensie en vredesmissies, op diplomatie, internationale migratieproblematiek en klimaatverandering. Problemen die leiden tot vluchtelingenstromen kun je alleen oplossen door ze bij de wortel aan te pakken: door mensen in oorlogsgebieden en fragiele staten een perspectief te bieden op een betere toekomst, op kansen voor hun kinderen om zich te ontwikkelen en werk te vinden.

Cordaid moet door het beleid van de minister hard bezuinigen. Ons hoofdkantoor zal flink inkrimpen en een aantal van onze landenkantoren zal moeten sluiten. Dat is een bittere pil, maar ik maak me nog meer zorgen over onze investeringen in programma's en mensen die verloren zullen gaan. En dat terwijl we dringend moeten investeren in het ondervangen van de oorzaken van instabiliteit, radicalisering, gebrek aan economische en sociale ontwikkeling en onrechtvaardigheid. We kunnen ons daarvan niet afwenden. Als Nederland en andere landen de problemen niet echt aanpakken, komen ze uiteindelijk gewoon op ons eigen bordje. Daarom raakt het Nederlandse bezuinigingsbeleid kant noch wal. Het is een geval van goedkoop = duurkoop. Vluchtelingen zijn aanzienlijk duurder dan opvang in de regio, mensen in hun eigen omgeving ondersteunen is goedkoper en efficiënter dan ze als asielzoekers een onderkomen, werk en een leven moeten bieden. De keuze is aan ons.

Simone Filippini is algemeen directeur van Cordaid.

Simone Filippini is algemeen directeur van Cordaid.Beeld Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden