Nazi's triomferen over communisten in Kiev

Met het aannemen van wetten die moeten afrekenen met de Sovjet-erfenis in Oekraïne - en die 'vrijheidsstrijders' eren die tijdens de Tweede Wereldoorlog meededen aan de massaslachting onder Polen en de vernietiging van Joden, bewijst Oekraïne zichzelf een slechte dienst, vindt commentator Leonid Bershidsky van Bloomberg.

Beeld EPA

Het is vaarwel Lenin, welkom nazi-collaborateurs in Oekraïne dezer dagen. President Porosjenko heeft wetten ondertekend die verplichten tot het hernoemen van tientallen plaatsen en honderden straten in het land in een poging het Sovjet-verleden uit te bannen. Tegelijkertijd begint Oekraïne met het eren van groepen die Hitler hebben geholpen de Oekraïense Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog te vernietigen.

Porosjenko's grootste troefkaart is het Oekraïense verlangen naar een Europese identiteit en een breuk met het Sovjet-verleden, maar de jongste stappen zouden zijn westerse bondgenoten moeten verontrusten.

Verbod op symbolen

Een wet die Porosjenko op 15 mei ondertekende verbiedt alle Sovjet- en nazisymbolen, zelfs op souvenirs, en criminaliseert 'het ontkennen van het criminele karakter' van beide totalitaire regimes. Het doet plaatsnamen en monumenten die Sovjet-helden vereren in de ban, net als Sovjet-vlaggen en communistische slogans.

Grote regionale steden zoals Dnjepropetrovsk (vernoemd naar Grigori Petrovski, die Oekraïne runde in de jaren twintig en dertig) en Kirovograd (Kirov was een populaire bolsjewistische leider tot Stalin hem liet vermoorden) krijgen, net als tientallen kleinere plaatsen, een nieuwe naam. Alle straten vernoemd naar Lenin en andere Sovjet-helden moeten worden aangepast.

Dit kost geld en Oekraïne kan dat wel beter gebruiken. Maar de Organisatie van Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) heeft relevantere argumenten tegen. Dunja Mijatovic, OVSE-vertegenwoordiger inzake mediavrijheid, schreef Porosjenko in april met een pleidooi de ontwerpwet niet te tekenen: 'Terwijl ik de vaak gevoelige en pijnlijke aard van het historische debat respecteer, kan breed en vaag geformuleerde taal die individuen verbiedt hun mening te geven over historische gebeurtenissen en mensen, makkelijk aanleiding geven tot de onderdrukking van politieke, provocatieve en kritische meningen, vooral in de media.' Maandag noemde ze Porosjenko's besluit 'ontmoedigend'.

Celstraf

De Oekraïense wet gaat verder dan soortgelijke wetten die elders in Oost-Europa zijn aangenomen. In sommige landen zijn communistische symbolen verboden, maar pogingen de vroegere communistische regimes goed te praten zijn geen misdaad, terwijl je in Oekraïne wegens schending van deze wet maximaal vijf jaar cel kunt krijgen.

Oekraïne's pogingen om zijn verleden als Sovjet-republiek uit te wissen zijn net zo extreem als sommige acties van Vladimir Poetins gehate regime, waar nu een ontwerpwet het wil verbieden om Stalins bewind met het nazisme te vergelijken.

Om het nog erger te maken, heeft Porosjenko ook een wet getekend die voorschrijft dat Oekraïners een aantal nationalistische organisaties gaan eren die voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog opereerden. De wet noemt ze '20ste-eeuwse strijders voor Oekraïne's onafhankelijkheid'. Maar sommige van deze groepen, zoals de Organisatie van Oekraïense Nationalisten (OUN) en het Oekraïense Rebellen Leger (UPA) vochten aan de kant van de nazi's. In een open brief aan Porosjenko schreven veertig westerse historici: 'Niet alleen zou het een misdaad zijn de legitimiteit van een organisatie (UPA), die tienduizenden Polen afslachtte in een van de gruwelijkste etnische zuiveringen in de geschiedenis van Oekraïne, in twijfel te trekken. Het zou ook de OUN van kritiek vrijwaren een van de meest extremistische politieke groeperingen in West-Oekraïene tussen de oorlogen, die met nazi-Duitsland collaboreer-de aan het begin van de Sovjet-invasie in 1941. De OUN nam ook deel aan anti-Joodse pogroms in Oekraïne en, in het geval van de Melnyk-factie, bleef geallieerd aan het bezettingsregime gedurende de hele oorlog.' Door deze brief te citeren, heb ik net de Oekraïense wet overtreden.

Porosjenko Beeld anp

Mediakritiek

Het Amerikaanse Holocaust Memorial Museum veroordeelt de wet, omdat zij mediakritiek van nationalistische groepen verbiedt. 'Terwijl Oekraïne de moeilijke weg richting een volledige democratie inslaat, raden we de regering ten sterkste aan geen maatregel te nemen die discussie censureert of de bestudering van de geschiedenis politiseert', aldus het museum in een verklaring.

Het is makkelijker om wetten over de geschiedenis aan te nemen dan om de vele kwalen te genezen waar Oekraïne nu aan lijdt van de Sovjet-achtige bureaucratie tot de door Rusland gesteunde opstand in het oosten die onderdeel lijkt van Vladimir Poetins project om de Sovjet-Unie te doen herleven. De wetten om Oekraïne 'communisme-vrij' te maken zijn niet alleen zinloos, ze tonen ook de kloof die het land nog steeds scheidt van het doel om zich aan te sluiten bij de westerse wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden