Column Elma Drayer

Natuurlijk kweekt eindeloos tekstverklaren weerzin tegen de Nederlandse taal

Op een middag half december kwamen we met studenten, alumni, docenten en oud-docenten bijeen om het 100-jarig bestaan te vieren van de studie Nederlands aan de Vrije Universiteit. Niet in een zwierig etablissement, maar in zo’n oerlelijke collegezaal in het hoofdgebouw aan de Amsterdamse De Boelelaan. Typisch VU, zeiden we nog vertederd tegen elkaar.

Tot veler verbijstering kregen we ter plekke te horen kregen dat de faculteit der geesteswetenschappen van zins was de bachelor letterkunde op te heffen. Het definitieve besluit zou binnenkort vallen. En nee, zeiden de stafleden, er was waarschijnlijk niks meer tegen te doen.

Nu is het per definitie verdrietig om ooit eerbiedwaardige instituten gestaag te zien omvallen. Althans, dat vind ik. Zo stelt de politieke partij waarop ik sinds mensenheugenis stem bitter weinig meer voor en is het weekblad waarbij ik jarenlang werkte geen schim meer van wat het was. Maar dat zelfs de studie die ik volgde dreigde te verdwijnen? Ik werd er die middag bijna lacherig van.

Voor de goede orde: in de tijd dat ik er studeerde gold neerlandistiek aan de VU als het brave zusje van dezelfde studie aan de Universiteit van Amsterdam. Het verhaal wil dat bij ons de literatuurlijsten langer waren, de scripties dikker, de tentameneisen gewichtiger, de meeste docenten minder tijdgeestgevoelig, de meeste studenten minder hip. Hoe het ook zij, mij beviel het er best.

Natuurlijk, niet het hele curriculum was boeiend, zeker niet in de eerste jaren. De zogeheten Transformationeel-Generatieve Grammatica deed me steevast rillen, van Gotisch kan ik me geen woord herinneren en de literatuurwetenschappelijke theorievorming kon me integraal gestolen worden. Maar de colleges van bevlogenen als Margaretha H. Schenkeveld en Dick van Halsema zijn me altijd bijgebleven. Zij deden, met excuus voor de grote woorden, wat neerlandici behoren te doen: de rijkdom doorgeven van ons literaire erfgoed.

Dit weekend bleek het bericht te kloppen. De faculteit zal inderdaad de bachelor letterkunde ‘afbouwen’ vanwege te weinig studentenbelangstelling in verhouding tot de kosten. Het bestuur betreurde heel vroom dat de interesse in het vakgebied ‘sterk afneemt’ en verwees in één moeite door naar zusterinstellingen die de studie nog wel aanbieden.

Het nieuwtje haalde vrijwel alle kranten en zelfs het Journaal. Tot mijn vreugde reageerde de Tweede Kamer van links tot rechts ontstemd, tot mijn vreugde las ik talloze verontwaardigde commentaren.

Ter verklaring van de tanende belangstelling onder potentiële studenten wees menigeen naar het voortgezet onderwijs. Nederlands zou er van alle sjeu zijn ontdaan, onder scholieren te boek staan als het vervelendste aller vervelende vakken. Ik heb er te weinig zicht op, maar dat bijvoorbeeld het eindeloze tekstverklaren niet bijdraagt aan een flatteus imago geloof ik heel graag.

Klein voorbeeld uit eigen ervaring: twee jaar geleden maakte een van mijn eigen stukken plotseling deel uit van het havo-eindexamen Nederlands. (Zonder toestemming vooraf; dat schijnt vanwege de geheimhouding niet te kunnen.) Er bleken niet alleen woordjes de tekst te zijn binnengesmokkeld waarvan de auteur spontaan moest wenen, zij moest zelf gokken bij vragen als ‘Wat is de belangrijkste functie van dit voorbeeld, gelet op de strekking van de tekst?’ De scholieren die zich diezelfde dag via de sociale media bij me beklaagden, kortom, gaf ik groot gelijk. Wil je weerzin kweken tegen het vak, doe het vooral zo. De winst van de afgelopen week lijkt me het groeiende besef dat daaraan iets moet gebeuren.

Maar dan nog blijft de echte schande bestaan: dat de bestuurders aan de De Boelelaan te weinig moeite deden om de teloorgang te keren. Een sluitende boekhouding lieten prevaleren boven een veel groter belang. Blijkbaar niet begrijpen dat een brede universiteit zonder gedegen aandacht voor de eigen taal en cultuur haar hoge plicht verzaakt.

Die zuinigheid zal wel typisch VU zijn. Maar vertederend is het allerminst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.