Opinie Baarschaamte

Natuurlijk, baarschaamte kan ook nog wel bij de vrouwelijke schuld

Steeds vaker klinkt het groengereformeerde verwijt dat (meer) kinderen baren geen pas geeft in de huidige klimaatcrisis.

Prins Harry en zijn vrouw Meghan wensten iedereen het beste voor het nieuwe jaar bij een nieuwe foto van hun zoontje Archie. Beeld EPA

Onlangs maakte EenVandaag een item over een nieuw fenomeen: de schaamte over het krijgen van te veel kinderen. De Britse prins Harry en zijn vrouw Meghan willen maximaal twee kinderen uit zorg om de planeet. Natuurlijk mogen zij bepalen hoever zij hun persoonlijke expansiedrift willen voeren, net als iedereen. Maar het wordt steeds salonfähiger om naast zo’n eigen besluit, ­anderen op te roepen geen of weinig kinderen te krijgen omwille van het klimaat. Ik vind dit zorgelijk, want het treft uiteindelijk een groep die het op dit vlak al niet ideaal heeft: de vrouwen.

Eerst wat voorbeelden van ontwikkelingen rond ‘baarschaamte’: in ­Canada ging een aantal vrouwen in ‘geboortestaking’ vanwege het klimaat, dichter bij huis maakte Emma Ringelding voor Brandpunt+ een beeld­essay waarin ze haar zorgen verkent. Volgens de begeleidende tekst is het ‘in deze tijden van gierende zorgen over een door de ­klimaat-crisis opwarmende aarde niet zo makkelijk om zomaar een nieuw mens op de wereld te zetten’. Voor hetzelfde Brandpunt onderzocht schrijver en journalist Dore van Duivenbode hoe slecht een kind krijgen is voor het klimaat.

Ronduit zorgelijk

Dat beide vrouwen zelf twijfelen en wellicht bewust kinderloos blijven is één ding. De boodschap uitsturen dat elk mens dit soort twijfels zou moeten hebben, een tweede. Toch klinkt de boodschap vaker. Alle mensen moeten erover nádenken of ze kinderen willen en hoeveel – dixit Goedele Liekens bijvoorbeeld.

Waarbij het nog maar de vraag is in hoeverre je kunt spreken over ‘nadenken’ of een weloverwogen, rationele keuze bij het krijgen van een kind, er zijn ‘ongelukjes’, levensovertuigingen en spijt te over. De vraag is ook of de mens moet worden gezien als middel voor een betere of groenere wereld. Ronduit zorgelijk is dat er een nieuwe groen­gereformeerde levensstijl wordt geschetst waarin het hebben van veel kinderen, en daarmee baren, wordt gezien als zondig. In het uitzenden van die boodschap, in de oproep minder kinderen te krijgen, zit een moreel oordeel en een verwijt. Want wíj, de goeden, denken aan het klimaat en zetten ons in; wíj zien af van iets dat wij allicht ook ­willen, terwijl jíj met jouw kinderen egoïstisch bent en je eigen genot plaatst voor onze betere wereld.

Egoïstisch

Nu kun je hierover nog wel je schouders ophalen. Welja, dan ben ik maar egoïstisch, maar ik ben wel erg gelukkig dat mijn kinderen bestaan. Na ons of wellicht al tijdens ons, de zondvloed: we hebben elkaar. Maar dit schuld aanpraten over het krijgen van kinderen richt zich op een groep die het toch al zwaar te verduren heeft: de groep met de baarmoeder.

Het is ook anno 2020 helaas nog zo dat kinderen krijgen en hebben veel meer worden gezien als het domein van de moeder. Aan vrouwen wordt veel vaker gevraagd of ze kinderen hebben of niet en, als ze een baan hebben, of ze dan wel genoeg voor hun kinderen zorgen. De moeder wordt aangesproken op school, op het consultatiebureau, door de arts, zo benadrukte ook columnist Sarah Sluimer onlangs in haar column. Ik heb nog geen man gehoord die worstelt met wel of geen kind krijgen omwille van het klimaat. Wel mannen die pleiten voor geboortebeperking in Afrika overigens. Het krijgen van en het zorgen voor kinderen wordt voornamelijk gezien als de verantwoordelijkheid van de vrouw. En daar zit het probleem. Want op wiens bordje komt de schuldvraag straks te liggen?

Het krijgen van een kind, het baren, waarbij je nog altijd kunt sterven, vergis je niet, het dragen en het zogen, het is al zwaar genoeg. En hoewel kinderwens en voortplantingsdrift niet aan een sekse zijn voorbehouden, worden ze meer aan vrouwen toegeschreven. De vrouw met kinderwens zou niet verantwoordelijk gesteld moeten worden voor het kapotmaken van de wereld, maar zolang zij wordt gezien als ‘hoofd’ kindzaken, zal dat wel gebeuren. Laten we wel wezen, ook in dit ­discours over klimaat, schuld en schaamte, is het weer de man die de dans ontspringt.

Ianthe Mosselman is programmamaker bij De Balie en moeder van één kind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden