Commentaar

'Nationalistische campagne Kremlin kan uitlopen op een oorlog met Oekraïne'

Zelfs als Poetin niet van zins is Oekraïne binnen te vallen, is het nationalistische tromgeroffel gevaarlijk, schrijft Bert Lanting in het commentaar van de Volkskrant. 'Woorden kunnen feiten scheppen.'

Pro-Russische demonstranten in Donetsk. Beeld afp
Pro-Russische demonstranten in Donetsk.Beeld afp

Rusland is in de greep geraakt van een nationalistische hysterie. Sinds de omverwerping van de Oekraïense president Janoekovitsj staan de Russische media bol van griezelverhalen over de opmars van de 'fascisten' in het buurland en de 'onderdrukking' van de etnische Russen in Oekraïne.

Om de onderdrukte broeders op de Krim te 'redden' heeft Rusland het schiereiland geannexeerd en nu oefent het zware druk uit op de nieuwe regering in Kiev om het land om te vormen tot een federatie, waarbinnen de Russisch-talige regio's een verregaande mate van autonomie krijgen. Kiev vreest begrijpelijkerwijs dat die constructie op een feitelijke deling van het land zal uitlopen.

Troepenmacht langs de grens
Om de Russische eisen kracht bij te zetten heeft Moskou een aanzienlijke troepenmacht langs de grens met Oekraïne samengetrokken, klaar om het land binnen te vallen.

Het valt niet te ontkennen dat de beweging die eind februari president Janoekovitsj ten val bracht ook enkele onfrisse elementen telt, maar hun invloed is uiterst beperkt. Zeker is dat er van onderdrukking of bedreiging van de Russen geen sprake is. In steden als Charkov of Donetsk in het oosten van Oekraïne is de voertaal Russisch, ook al is de helft van de bevolking Oekraïens. De onderlinge relaties tussen Russen en Oekraïners zijn volkomen normaal.

Toch roffelen de Russische media voortdurend op de nationalistische trom: als Kiev de Russen niet in 'bescherming' neemt, zal Moskou dat moeten doen. Maar achter deze solidariteit gaat een minder sympathiek motief schuil. Het Kremlin gebruikt de nieuwe, 'pan-Russische' ideologie vooral als instrument om de voormalige Sovjet-republieken in zijn greep te houden.

Verstikkend effect
Het nationalistische tromgeroffel heeft een verstikkend effect op het politieke klimaat in Rusland. Wie zijn stem verheft tegen de pan-Russische campagne wordt in de Russische media al snel tot landverrader bestempeld.

Het is nog steeds onduidelijk hoever Poetin zal durven gaan. Maar zelfs als hij niet van plan is Oekraïne binnen te vallen, is het gevaar groot dat het Kremlin zich door zijn eigen retoriek zal laten meeslepen en dat de campagne zal uitlopen op een regelrechte oorlog met Oekraïne. Woorden kunnen feiten scheppen.

Bert Lanting is redacteur van de buitenlandredactie van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden