Opinie

Nationale berechting MH17-verdachten: sneller, goedkoper en realistischer

Hoewel het begrijpelijk is dat er gedacht wordt aan een internationaal tribunaal om de MH17-verdachten te berechten, moet vervolging op Nederlandse bodem zeker niet worden uitgesloten

Anne-Marie Verwiel en Karlijn van der Voort zijn advocaten gespecialiseerd in internationaal strafrecht
Onderzoekers op de rampplek. Beeld epa
Onderzoekers op de rampplek.Beeld epa


Bijna een jaar geleden werd Nederland in nationale rouw gedompeld toen Malaysia Airlines vlucht MH17 neerstortte boven de Oekraïne en alle 298 inzittenden om het leven kwamen. Al direct sinds die zwarte dag wordt gesproken over de mogelijkheden voor vervolging van de verantwoordelijken voor het neerstorten van het vliegtuig, dat - volgens een voorlopig rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid - vermoedelijk is geraakt door een groot aantal projectielen.

Nederland heeft, in samenwerking met andere getroffen landen, een resolutie ingediend bij de VN-Veiligheidsraad met het verzoek een internationaal tribunaal op te richten. De Veiligheidsraad kan een internationaal tribunaal oprichten met steun van de vijf permanente leden. Het feit dat pro-Russische rebellen worden beschuldigd maakt het op dit moment aannemelijk dat Rusland, een permanent lid van de Veiligheidsraad, niet staat te springen om de oprichting van een internationaal tribunaal te ondersteunen.

Inderdaad gaf de Russische onderminister van Buitenlandse Zaken Gatilov onlangs aan een tribunaal niet acceptabel te vinden. Politiek is het zeer wel mogelijk dat Ruslands zijn positie in de toekomst zal herzien, maar toch moet ook nationale berechting in Nederland van de mogelijke verdachten niet worden uitgesloten.

Libanon-tribunaal

Een vergelijking met het Libanon-tribunaal in Leidschendam dringt zich op. Dat relatief onbekende tribunaal is opgericht om de verdachten van de bomaanslag op de voormalige Libanese premier Hariri in 2005 te berechten. De verdachten zijn nooit gearresteerd; zij worden in hun afwezigheid vervolgd - een uniek precedent onder de moderne internationale straftribunalen - en de kans lijkt klein dat ze ooit opgepakt zullen worden. Hoewel natuurlijk niet ideaal, moet dit scenario niet worden uitgesloten bij de mogelijke verdachten in de MH17-ramp. Zowel bij een te creëren internationaal tribunaal als in het Nederlandse strafrechtssysteem is vervolging in afwezigheid van de verdachte mogelijk.

Aan een internationaal tribunaal kleven nadelen. Zo zal de berechting waarschijnlijk vele jaren in beslag nemen en is het een kostbare aangelegenheid, waarbij de financiering mogelijk afhangt van de betalingsbereidheid van de lidstaten. Wellicht dat vervolging door het Nederlandse rechtssysteem te prefereren valt. Als het om nationale vervolging gaat, is Nederland met het grootste aantal slachtoffers de meest logische kandidaat. Nederland leidt het internationale onderzoek naar de ramp en staat internationaal bekend als koploper op het gebied van nationale vervolging van internationale misdrijven. Mochten tijdens het onderzoek bepaalde verdachten geïdentificeerd worden, dan kan de nationale vervolgingsmachine direct in werking gezet worden.

Nederland en MH17-landen vragen VN om tribunaal

Een tribunaal ingesteld door de Veiligheidsraad is volgens de vijf landen ook de beste manier om voor een rechtszaak internationale steun en samenwerking te krijgen.

Een rouwwagen met daarin een van de laatste kisten met stoffelijke resten van slachtoffers van rampvlucht MH17 vertrekt bij vliegbasis Eindhoven. Beeld anp
Een rouwwagen met daarin een van de laatste kisten met stoffelijke resten van slachtoffers van rampvlucht MH17 vertrekt bij vliegbasis Eindhoven.Beeld anp

Duurt langer

Bij een internationaal tribunaal moet eerst internationale consensus worden verkregen over het oprichten daarvan, de precieze rechtsmacht die het tribunaal zal krijgen, de locatie waar het opgericht zal worden; rechters moeten worden verkozen en personeel moet worden aangetrokken en ingewerkt, dit alles voordat überhaupt aan de inhoud gedacht kan worden. Een dergelijke vertraging zal een zware wissel op de slachtoffers trekken, maar kan natuurlijk ook negatieve effecten hebben op de kwaliteit van het bewijs. Zo zal een getuige die tien jaar na het incident moet getuigen minder bewijskracht hebben dan een getuige die twee jaar na het incident in de getuigenbank zijn verklaring aflegt.

Hoewel begrijpelijk is dat gedacht wordt aan een internationaal tribunaal moet vervolging op Nederlandse bodem zeker niet bij voorbaat worden uitgesloten. Het is hoogstwaarschijnlijk sneller en goedkoper, en wellicht ook realistischer.

Anne-Marie Verwiel en Karlijn van der Voort zijn advocaten gespecialiseerd in internationaal strafrecht en monitors van het Libanon-tribunaal.

De weduwe van een van de piloten van Malaysia Airlines wordt omhelsd tijdens een herdenking. Beeld afp
De weduwe van een van de piloten van Malaysia Airlines wordt omhelsd tijdens een herdenking.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden