Narcisme en onzekerheid te wijten aan opvoeding

Gebrek aan hechting en aan uitdaging in de opvoeding ondermijnen vorming van een stevige identiteit.

'Inmiddels kennen we een achterbankgeneratie die vooral zichzelf centraal stelt.'Beeld anp

Onze identiteit, en met name de zoektocht ernaar, staat de laatste jaren in allerlei opzichten centraal. In juridisch opzicht rondom het paspoort, in politiek en ideologisch opzicht in de discussies over autochtoon en allochtoon, huidskleur. Integratie en segregatie zijn thema's op allerlei niveaus in onze samenleving en cultuur. Hoe zit het met de psychologische kern van onze identiteit?

Psychologisch gezien kan iemands identiteit worden vergeleken met de kurk waarop de persoon drijft. Deze kurk kende kort na de oorlog in ons land nog een stevig verankering aangezien mensen opgroeiden in een zuil.

Deze katholieke, protestante, liberale of vakbondszuil bood hulp bij de identiteitsvragen als: wie ben ik, waar sta ik, waar kom ik vandaan, waar hoor ik bij en waar ga ik naar toe? We hebben ons van de zuilen (en dat niet alleen) ontdaan, de kurk is op drift geraakt.

In de opvoeding hebben we de door de zuil geïnspireerde ingetogen en strenge houding ten opzichte van onze kroost vervangen door een trotse, open, vaak antiautoritaire en permissieve stijl. Onze baby's moeten ook al op 3 maanden aan gemiddeld zes verschillende verzorgers wennen en hechten zich niet meer diepgaand aan een of twee personen. Hierdoor worden ze uiterlijk opener, extraverter en passen goed in de geglobaliseerde wereld, maar ook innerlijk onzekerder.

Jan Derksen, hoogleraar psychologie.

Met het verdunnen van de gehechtheid stimuleren we het narcisme in de identiteit. Inmiddels kennen we een achterbankgeneratie die vooral zichzelf centraal stelt en in haar eigen leven weinig ervaring heeft met tegenslag en frustratie.

Als jongvolwassene komen ze opvallend snel met burn-out, oververmoeid of anderszins ontregeld thuis te zitten. In hun gedrag is de invloed van de ander minder groot dan die van hen zelf. De sociale media versterken deze zelfgecentreerdheid op allerlei eigentijds en aantrekkelijke manieren.

Het gebrek aan verankering van de identiteit als gevolg van het wegvallen van de zuil en de opkomst van de vele opvoeders wordt bij een behoorlijk deel van onze jonge generaties nu door de geestelijke gezondheidszorg ingevuld met op zichzelf weinig zeggende etiketten als dyslexie, adhd, hoogbegaafdheid, ptss, autisme, nld, borderline.

Het verlangen naar een diagnostisch etiket, dat ik constateer bij veel van mijn patiënten, laat zien dat ze de zoektocht naar hun identiteit moe worden. Het gulle gebaar van de psychologen en psychiaters waarmee ze de identiteit aanvullen met een brokje psychopathologie is echter ongelijk aan de taak van deze gezondheidswerkers: namelijk het bevorderen van gezondheid.

Voor een echte versteviging van onze kwetsbare identiteit moeten we aan het begin beginnen. Minder hulpkrachten in de vroege kindertijd, maar ouders die samen ten minste een jaar bevallingsverlof hebben. De hechting krijgt dan weer meer kans.

Vervolgens niet alleen maar trots zijn en opvoeden op het buikgevoel, maar autoriteit ontlenen aan een nieuwe gezinspedagogiek, een gezinszuiltje waarin de gezinsleden beschrijven hoe er wordt opgevoed, met welke normen en waarden en met welke regels.

Niet voortdurend een beschermende buffer om het opgroeiende kind leggen en bijvoorbeeld het laatste blokje op het torentje zelf leggen om ze het instorten te besparen. Ter harte nemen wat grote filosofen als Rousseau en Kant ons al leerden: het is gezond als ze builen en schrammen oplopen, als ze worden uitgedaagd en gefrustreerd.

Jan Derksen is hoogleraar psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en in Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden