Naema Tahir: 'Migratie is mooi, maar ook een drama'

Schrijfster Naema Tahir (47) veranderde van standpunt over de emancipatie van migrantenvrouwen.

Naema Tahir: 'Door het moederschap kwam ik terug bij mijn roots.' Beeld Ivo van der Bent / de Volkskrant

Oude opvatting

'Migranten moeten kiezen voor het land waar ze wonen. Daar ligt hun toekomst. Ze zijn ernaartoe gegaan om een beter leven te krijgen. In Europa is het prachtig: de mensenrechten worden nageleefd, er is inkomenssolidariteit, je krijgt kansen je te ontwikkelen en uit je klasse te breken. Plaats je achtergrond op de achtergrond. Dit was de kern van de eerste opiniestukken die ik schreef na 9/11, de aanslagen op de Twin Towers in New York.

'Ik wilde mij in het debat mengen en schreef met name over de positie van migrantenvrouwen. De mensenrechtenjurist in mij zei: eis je rechten op, hier is vrijheid, breek los uit de gemeenschap. Ik verwachtte dat de meeste moslimvrouwen zich zouden aanpassen aan de dominante groep in het Westen. Dat ze als individuen voor hun eigen keuzes zouden gaan en bijvoorbeeld de hoofddoek minder zouden dragen en zouden breken met tradities als het gearrangeerde huwelijk. Dat leek mij een logische stap in hun emancipatie.'

'Ik ontdekte de complexiteit van het mens-zijn, van keuzes maken, van vrijheid en beperking.' Beeld Ivo van der Bent / de Volkskrant

Het kantelpunt

'In 2012 werd mijn dochter geboren. Tijdens mijn zwangerschap ging ik ervan uit dat ik altijd dezelfde zou blijven en op dezelfde voet zou doorgaan met mijn 70-urige werkweek. Maar het moederschap zorgde voor een radicale verandering in mijn persoonlijke leven. Je bent niet zelf meer het middelpunt van je universum. Je bent verantwoordelijk voor een mensenleven. Daardoor verdiep je je veel meer in de ander. Er gingen andere registers open. Ik ontdekte de complexiteit van het mens-zijn, van keuzes maken, van vrijheid en beperking. Die complexiteit kwam in mijn inkt. Ik heb nog twee jaar zitten sleutelen aan het boek Gesluierde vrijheid dat ik voor mijn bevalling had geschreven. In plaats van te schrijven: migrantenvrouwen eis je rechten op, ging ik mij afvragen waarom velen dat niet doen. Ik werd onderzoekend in plaats van oordelend.

'Door het moederschap kwam ik terug bij mijn roots. Ik voelde mij verbonden met mijn moeder en familie in Pakistan. Er kwam een lotsverbondenheid met alle moeders in mijn familie. En ik voelde mij een kind van migrantenouders.'

Nieuwe opvatting

'Omarm het land waar je woont, maar je roots op de achtergrond plaatsen is onmogelijk. Migrant zijn is een sterk onderdeel van je identiteit. Kind zijn van migranten ook. Waar je ook bent, je wordt gezien als migrant. In je nieuwe land kijken ze met empathie of afkeer naar je. In het land van je roots wordt er naar je opgekeken: jij bent naar Europa gegaan, en hebt het nu beter. Je bent eraan gewend in beide landen een outsider te zijn, dat wordt je tweede huid.

'Migratie is mooi, maar ook een drama. Beide aspecten verdienen aandacht. Er is veerkracht en ambitie voor een beter leven. Er is ook verwarring over de westerse cultuur van persoonlijke vrijheid en de groepscultuur uit het land van herkomst. Migranten zijn verbonden met een pre-moderne, niet liberale cultuur waarin individuele keuzevrijheid ondergeschikt is aan het collectief.

'Laat moslimvrouwen in Europa die een hoofddoek dragen en meegaan in een gearrangeerd huwelijk in hun waarde.' Beeld Ivo van der Bent / de Volkskrant

'Je losmaken uit tradities heeft grote consequenties voor het welzijn van de familie. Liever dan losbreken wil een migrantenvrouw in de groep blijven. Ze kiest ervoor haar ouders gelukkig te maken. Dat doet ze niet uit angst, maar uit een opofferende liefde. Laat moslimvrouwen in Europa die een hoofddoek dragen en meegaan in een gearrangeerd huwelijk in hun waarde. Zij kiezen er bewust voor om rekening te houden met hun familiecultuur. Het respect en vertrouwen dat ze daarmee winnen, geeft hun de bewegingsvrijheid zich te ontwikkelen en in hun tempo te emanciperen.'

Het effect

'Ik ben niet meer zo hard naar migranten toe. Door mij te verdiepen in de groepscultuur van veel migrantengroepen ben ik gaan begrijpen waarom vele vrouwen hun rechten niet opeisen. Als ik een lezing houd en bezoekers zeggen dat ze mijn werk willen lezen, noem ik nauwelijks meer mijn eerste boektitels, waarin ik stelling nam, maar alleen mijn laatste, Brieven uit Urdu. Zoals in dit boek wil ik blijven schrijven - migrantenlevens onderzoeken en de mooie en tragische kant beschrijven. Ik wil mensen begrijpen, niet over hen oordelen. Ik houd van hoe ik nu denk. Het is open en zacht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden