Opinie

Naar Amerika en Rusland durft Erdogan niet te brullen, dus richt hij zich op Europa

Door al dat gebrul van Erdogan is het Turkse gezegde 'Turkije heeft geen vrienden' uitgekomen.

Erdogan. Beeld AFP/Getty Images

Erdogan gaat tekeer als een dolle stier in de West-Europese porseleinkast. Tegen ons durft hij. Maar de wereldmachten die het werkelijke fiasco bewijzen van zijn politiek en strategisch falen - de Verenigde Staten en Rusland - over hen houdt hij zich tamelijk stil.

Washington en Moskou hebben maling aan Turkije. Zij gebruiken de YPD - de Syrische tak van de PKK, de Turks-Koerdische opstandelingenbeweging - voor hun eigen doeleinden in Syrië. De PKK die streeft naar autonomie is al meer dan 30 jaar vijand nummer één van de Turkse staat.

Nadat Erdogan midden 2015 de vredesbesprekingen met de PKK abrupt eindigde, is de opstandelingenbeweging uit de centra van de Koerdische steden in zuidoost-Turkije verdreven. Dat is gepaard gegaan met grootschalige vernielingen van woningen, bedrijven en winkels. De oorlog heeft sinds die zomer aan meer dan 2.600 Turken en Koerden het leven gekost.

Meer dan 5.400 bestuurders van de aan de PKK gelieerde partijen HDP en BDP zijn gearresteerd. Bij de laatste vrije gemeenteraadsverkiezingen boekte de BDP successen in het zuidoosten. Maar inmiddels zijn 82 door de partij bestuurde gemeenten door de Turkse staat overgenomen.

De PKK is echter niet verslagen. Die voert vrijwel dagelijks acties uit tegen militaire en politieposten in de bergen van oost- en zuidoost-Turkije. Erger is voor Ankara het falen van Erdogans roekeloze Midden-Oostenpolitiek: daardoor heeft de PKK zich middels de YPD genesteld langs de Turks Syrische grens en in de Jebal Sinjar in noordwest-Irak.

Betsy Udink is de auteur van In Koerdische Kringen en Meisjes van Atatürk, Zonen van de Sultan.

De PKK is ook niet weg te bombarderen uit het Qandilgebergte, waar Irak, Turkije en Iran samenkomen. Toen Jebal Sinjar, het eeuwenoude domein van de Yazidi's, werd overrompeld door IS zetten de Koerdische peshmerga van het autonome Koerdistan van Irak het laf op een lopen. Alleen de PKK wist de Yazidi's uit de klauwen van IS te bevrijden. De PKK laat zich van deze nieuwe uitvalsbasis tussen Syrisch Koerdistan en Iraaks Koerdistan - tamelijk dicht bij de grens met Turkije - niet verjagen.

Washington verkiest de PKK/YPD - een terroristische maar effectieve bondgenoot - boven Turkije, dat na Amerika het grootste leger van de NAVO heeft. Turkije wil alleen zijn volle gewicht in de strijd tegen IS werpen als het de PKK/YPD in Syrië kan aanvallen. Manbij bijvoorbeeld, een in meerderheid Arabische stad tussen twee door de PKK/YPD gecontroleerde kantons in Noord-Syrië, mocht van de Turken niet in handen van de Koerden vallen. Met Amerikaanse hulp verjoegen de PKK/YPD er IS.

Toen kreeg Erdogan te maken met Poetin, een autocraat die sluwer en genialer dan hij opereert. In overleg met de Russen trokken de Koerden zich terug uit Manbij. De stad werd overgenomen door troepen van het regime-Assad onder toezicht van Russische militairen. De Russen kregen van de PKK/YPD een militaire post in Afrin, het westelijke Koerdische kanton in Syrië. Turkije is gewaarschuwd: val de Koerden in Syrië aan, en je krijgt met Russische soldaten te maken.

Lees verder onder de afbeelding.

Poetin en Erdogan tijdens een ontmoeting in Moskou. Beeld afp

Intussen is Moskou begonnen de YPD soldaten te trainen. Er zijn al Russische militairen gesignaleerd met insignes van de YPD: een lange neus naar de Turken. Precies hetzelfde als de Amerikanen vorig jaar deden toen Amerikaanse militairen gefotografeerd werden met insignes van de vrouwenbrigade van de YPD.

Een andere klap voor Erdogan: in het ontwerp van een nieuwe Syrische grondwet hebben de Russen ruimte gemaakt voor autonomie van de Koerden in het gebied langs de grens met Turkije.

De Koerdische vijand van Turkije wordt actief gesteund door de oude bondgenoot van Ankara, de Verenigde Staten, en door wat Erdogan dacht dat een nieuwe vriend was: Rusland. Na het neerschieten vorig jaar van een Russische bommenwerper begeleid door viriele taal moest Erdogan diep door het stof en zijn excuses aan Poetin aanbieden. Gevolgd door topoverleg tussen de alleenheersers, waarvan Erdogan blij naar huis terugkeerde.

De Turken meenden een nieuwe vriend te hebben die gebruikt kon worden tegen het perfide West-Europa, dat volgens hen altijd met twee maten meet en hypocriet is. De Russische toeristen zijn teruggekeerd naar de Turkse stranden en de South Stream waarmee Russisch gas via Turkije wordt uitgevoerd, komt er. Maar Moskou heeft niet alle boycots opgeheven. De invoer van Turkse groente en fruit is nog altijd geblokkeerd.

Een ander gevolg van Erdogans desastreuze Koerdenpolitiek is dat Amerika Turkije heeft buitengesloten van de bevrijding van IS bolwerk Raqqa. President Erdogan eist dat zijn strijdkrachten onderdeel zijn van het Amerikaanse verbond van PKK/YPD, andere Syrische oppositiegroepen en Arabische stammen om de stad te bevrijden. Maar dan mag de PKK/YPD niet meedoen. En ook hier verkiezen de Amerikanen de Koerden boven de Turken.

Turkije wordt bovendien buiten de coalitie van 63 landen gehouden die in Mosul in oorlog is met IS. Dit echec is het uitvloeisel van Erdogans grootheidswaan. In het afgelopen jaar heeft Erdogan herhaaldelijk gesproken over een bepaling van het Ottomaanse parlement uit 1920 over de grenzen van het toenmalige nieuwe Turkije.

Het Ottomaanse Rijk was in de Eerste Wereldoorlog verslagen door de geallieerden. Binnen de grenzen die aanvaardbaar waren voor het Ottomaanse parlement lagen het olierijke Mosul en Kirkuk, en Erbil, Aleppo, Saloniki, de Dodekanesos, Cyprus, en een groot deel van wat nu de Armeense Republiek is.

In 1923 verving de Turkse Republiek van Mustafa Kemal Atatürk het Ottomaanse Rijk. Het Verdrag van Lausanne uit datzelfde jaar stelde de huidige grenzen van Turkije vast. Erdogan en zijn aanhangers zijn het met Lausanne niet eens en willen de gedroomde grenzen van 1920. Binnen die grenzen wonen Turken die Turks (willen) spreken, beweren zij, en ze tonen kaarten van wat het Grote Turkije zou moeten zijn. Vanwege dit Turks irredentisme wil de regering in Bagdad gesteund door Iran en Amerika niet dat Turkije meedoet aan de herovering van Mosul.

Beeld AFP/Getty Images

Door al dat gebrul van Erdogan, zijn onmogelijke eisen en krijgszuchtige droombeelden is het Turkse gezegde 'Turkije heeft geen vrienden' waarheid geworden. De enige buurman die min of meer aan de kant van Turkije staat, is een Koerdische potentaat: Massud Barzani, de president van het autonome Koerdistan in Irak.

Erdogan reageert zijn frustratie over zijn machteloosheid tegenover Washington en Moskou op ons af. Wij zijn te zacht en te besluiteloos om hem bang te maken. Het EU-lidmaatschap is een gepasseerd station. Moskou is te machtig om zich voor 'bananenrepubliek' of 'nazi' te laten uitmaken. Washington durft hij ook niet uit te schelden, al was het alleen maar omdat hij nog altijd verwacht dat het hem zijn andere grote vijand, Fethullah Gülen, zal uitleveren. Belangrijker is dat ook Amerika te sterk en invloedrijk is voor een nijdige despoot als president Erdogan.

Betsy Udink is de auteur van In Koerdische Kringen en Meisjes van Atatürk, Zonen van de Sultan. Op 2 april neemt ze in de Rode Hoed in Amsterdam deel aan het debat Turbulent Turkije van Volkskrant op Zondag.

Lees hier meer opinie over Turkije en Erdogan

Turkse claim op invloed in Europa heeft een lange geschiedenis
Turkije heeft formidabele chantagemiddelen tot zijn beschikking om erkenning van zijn lange arm in Europa af te dwingen, betoogt arabist Ruben Gischler.

De dodelijke Turkse spiraal
Volgens Andrew Wachtel, president van American University of Central Asia, zit Turkije in een diepe crisis en is het zijn leidersrol kwijt. Dat te danken is aan president Erdogan.

Hoe de Duitsers Erdogan een electoraal interventierecht geven
Column Derk Jan Eppink: 'De Turkijerel smoort veel illusies.'

'Erdogan wordt legitieme dictator na referendum'
Hoe meer macht Erdogan kreeg, hoe harder Turkije achteruitging: politiek, economisch en qua veiligheid. Dit betoogt journaliste Betsy Udink, auteur van Meisjes van Atatürk, Zonen van de Sultan en van In Koerdische Kringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.