columnkustaw Bessems

Naai de mensen niet en andere tips tegen autoritair populisme

Is het niet heerlijk wegdromen bij alle visioenen van een schone, eerlijke wereld ‘voorbij de crisis’? Jammer dat er nog wat hobbeltjes te nemen zijn. De pandemie uiteraard. De recessie. En ook moet nog even de verdere opkomst worden voorkomen van wat socioloog Abram de Swaan ‘autoritair-populistische partijen’ noemt. Een ‘drietrapsraket die met verwoestende kracht kan inslaan’, schrijft hij in De Groene Amsterdammer.

Ongezellig van hem, maar nuttig.

De Swaan signaleert een houding van: het zal zo’n vaart niet lopen. Net als in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Hola, de Tweede Wereldoorlog? Er worden geeneens mensen vergast! Nee, klopt, het idee van lessen trekken is, zeg maar, dat je er een volgende keer een tikkie eerder bij bent. De oorlog mag vaak zijn misbruikt om legitieme onvrede te smoren, dat is geen reden om het lessen trekken zelf taboe te verklaren.

Om niet in gekibbel over terminologie te vervallen noemt De Swaan heel handig namen: Poetin, Orbán, Kaczynski, Duterte, Modi, Trump, Johnson, Baudet. Voor weerwerk vestigt hij zijn hoop op ‘stevige organisaties’ en komt uit bij politieke partijen.

Nu weet ik ook zo gauw niets beters. Maar stevig? En zover ik hoor, zijn partijen zich ook niet bewust van deze verantwoordelijkheid. Een paar bescheiden suggesties daarom, die misschien kunnen helpen.

Zoals: voer onderling een harder debat. Dat was al doodgeslagen door een vierpartijenkabinet en toen besloot een groot deel van de oppositie óók nog om fluwelen coronahandschoentjes aan te trekken. Maar de stem van de kiezer vertolken kan niet zonder je mond open te trekken. Nu lijkt het de populisten tegen het soepie.

Dan: fuseer, in vredesnaam. GroenLinks en de PvdA als eerste, die zijn nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Help voorkomen dat we straks met een vijfpartijencoalitie zitten, of een onbestuurbaar land waar populisten van profiteren. Daarna de ChristenUnie en het CDA, D66 en VVD. Heb je ook weer partijen met herkenbare vleugels in plaats van applausmachines.

Geef vervolgens niet-leden een grotere rol. Bijna niemand is meer lid van een partij. Toch mogen die kleine clubjes programma’s vaststellen en banen verdelen.

Kom uit je niche. D66, GroenLinks en de VVD zijn genootschappen voor hoogopgeleiden, de eerste twee ook nog specifiek in steden. Handig bij verkiezingen, maar op den duur verscheurt het de samenleving.

Voor de linkse partijen: niet overcompenseren. Omdat populisten haatzaaien hoeven jullie niet verhullend te doen over, pak ’m beet, homohaat onder Marokkaans-Nederlandse jongens. Omdat populisten de rechterlijke macht ondermijnen, hoeven jullie niet te doen alsof het boven iedere twijfel is verheven wanneer de rechter milieubeleid dicteert. Fel weerwoord moet toch kunnen zonder zulke rare bochten?

Voor de rechtse partijen: eis eens wat voordat je in een coalitie stapt. Eerst enge teksten terugnemen, daarna héél misschien aan tafel, zoiets. En praat ze al helemaal niet na. Jullie zijn al zo lang aan het meebewegen, dat het hele land inmiddels een roteind is opgeschoven. Dat heeft populisten gelegitimeerd én hun beleid. De Nationale Ombudsman, die voor het zoveelste jaar op rij waarschuwt dat de overheid de burger eerder in het nauw drijft dan ondersteunt, tekent daarbij ditmaal aan dat in alle lagen van die overheid etnisch wordt geprofileerd, bijvoorbeeld.

Voor het hele establishment: reken je niet rijk. Nationale crisismanager Rutte is nu populair, maar zijn partij is een lege huls: geen ideeën, nauwelijks mensen. Dat is niet genoeg tot aan de verkiezingen in maart, laat staan daarna, aangezien het chagrijn nog goed moet toeslaan. Want de economische neergang zal hoe dan ook meer dan genoeg ressentiment kweken. Maar laat de kleine belastingbetaler ook nog opdraaien voor de grote belastingontduiker, zoals Rutte nu, en het vermenigvuldigt zich. Laatste tip daarom: naai de mensen niet.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook:

GroenLinks en PvdA één partij: gaat het er nu van komen?

Een groeiend deel van de achterban is voor, maar of het de rest (lees: de partijtoppen) meekrijgt?

Herdenken gaat uit van de vaststelling dat het verleden niet voltooid is

Er rust een speciale verantwoordelijkheid op Kamerleden, op ministers om het goede voorbeeld te geven, om het woord géén gif te laten zijn, zei schrijver Arnon Grunberg in zijn 4 mei-toespraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden