COLUMNMARTIN SOMMER

Na een maand politieke lockdown is het tijd voor stekelige vragen

Onze buurvrouw werkt sinds een week in een verzorgingshuis. Ze vertelde hoe ze zich rot was geschrokken. Geen handschoenen, geen mondkapjes. Toen ze vroeg waarom ze daar geen mondkapjes hadden, was het antwoord: gelukkig niet! Ze had nog een tweede verhaal. De vader van een kennis is overleden, in een keurig verpleegtehuis. De kennis mocht er niet bij, het lichaam moest stante pede weg en er werd niet onderzocht of de doodsoorzaak corona was.

Ontluisterende verhalen die we intussen allemaal kennen. Uit de krant, van de praatshows, misschien wel uit eigen ervaring. Deze week begon ook de Kamer zich op te winden, na een maand terughoudendheid in verband met het wij-zijn-een-gevoel. Verbazend laat, nadat de KNMG een week eerder al had gedreigd dat zorgverleners zonder beschermingsmiddelen er wel eens de brui aan zouden kunnen geven. Dat tekort aan beschermingsmiddelen blijft een rare geschiedenis, al was het maar omdat ik bij de ingang van sommige winkels gratis handschoenen krijg aangereikt.

Minister De Jonge herhaalde donderdag in het debat nog eens: er zijn overal tekorten en wij volgen de experts. Maar de Belgische, de Duitse en de Oostenrijkse experts zeggen dat mondkapjes zinvol zijn en onze eigen experts zeggen van niet. En tegelijkertijd is iedereen in de mond bestorven dat we het virus in Europees verband te lijf moeten en niet in ons eentje.

De nare vragen beginnen op te spelen, gelukkig ook in de Kamer, maar onze overheid zit nog steeds in de modus van doe-es-lief en You Never Walk Alone. Nederland heeft nu ruim 3.300 overledenen. Dat is het officiële getal, zegt Rob Trip van het Journaal elke keer braaf, het echte aantal ligt hoger.

De Belgen hebben ruim vijfduizend slachtoffers. Waarom kunnen de Belgen hun slachtoffers wel tellen en wij niet? Het is best mogelijk dat Nederland met zijn liberale overlijdensregime in werkelijkheid boven de zesduizend zit. Dan zijn we, omgerekend naar inwonertal, bijna op een even hoog niveau als de Fransen. Mag ik cynisch opmerken dat met zulke cijfers het ruzieachtige debat tussen de Europese ministers van Financiën over euro-solidariteit een heel andere wending had kunnen nemen?

Tijdens de Kamerbriefing zei inspecteur-generaal Gezondheidszorg Ronnie van Diemen over de ontbrekende cijfers ‘dat we met elkaar de stap naar openheid en transparantie moeten zetten’. Ze kwam er ongeschonden mee weg.

Groepsimmuniteit was zeker de bedoeling, bevestigde Van Dissel eerdere uitspraken van premier Rutte. Later ontkenden ze allebei bij hoog en laag dat groepsimmuniteit ooit in het vizier was geweest.Beeld BSR Agency

Een week geleden schreef collega Kustaw Bessems een eerste, voorzichtige kritiek op het RIVM. Uitstekend stuk, waarin hij letterlijk aanhaalde wat RIVM-baas Jaap van Dissel op televisie had gezegd over groepsimmuniteit. Groepsimmuniteit was zeker de bedoeling, bevestigde Van Dissel eerdere uitspraken van premier Rutte. Later ontkenden ze allebei bij hoog en laag dat groepsimmuniteit ooit in het vizier was geweest. Het allermerkwaardigste was dat heel Nederland deze bijzondere vorm van voortschrijdend inzicht voor zoete koek slikte. Goddank heeft de Kamer de schroomvalligheid na een maand geestelijke lockdown afgelegd, zodat wij van de pers ook kunnen ophouden te zeggen dat we de beste premier hebben sinds Willem van Oranje.

Vond Van Dissel nu eigenlijk dat mondkapjes wel degelijk zinvol waren, maar hield het tekort hem tegen om dat gewoon te erkennen, vroeg Lodewijk Asscher donderdag tijdens de briefing in de Tweede Kamer.Beeld Kiki Groot

Als je wat beter oplet, zie je dat Van Dissel steeds dezelfde handigheid uitvoert, van iets stellig beweren en dan later zodanig te schuiven alsof hij het helemaal niet heeft gezegd. Daarover stelde Lodewijk Asscher donderdag tijdens de briefing een geprikkelde vraag. Vond Van Dissel nu eigenlijk dat mondkapjes wel degelijk zinvol waren, maar hield het tekort hem tegen om dat gewoon te erkennen? Van Dissel wil net als Rutte bovenal rust en beheersing uitstralen. Hij praat namens de wetenschap maar net zo goed namens het beleid, en aan alles merk je hoezeer dat wringt.

Dan is er Trump en diens aankondiging niet langer te willen betalen voor de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Wat heeft dat ermee te maken, zult u denken. Wel, het RIVM werkt nauw samen met de WHO. Trump vindt dat de WHO de oren naar China heeft laten hangen. Het ziet ernaar uit dat hij gelijk heeft. China had met het virus sars al gezwegen en deed dat nu opnieuw, enige tijd gedekt door de WHO. Taiwan, geen lid van de WHO want dat mag niet van China, sloeg eind december alarm. De WHO gaf geen sjoege en tot half januari werd China door de WHO gesteund in de bewering dat dit virus voor mensen niet overdraagbaar was.

Trump vindt dat de WHO de oren naar China heeft laten hangen.Beeld EPA

In januari had Trump de vluchten uit China naar de VS opgeschort. Hij kreeg toen te horen dat hij xenofoob was. Dezelfde jij-bak domineerde ook nu de berichtgeving: het is een afleidingsmanoeuvre, Trump zit met zijn herverkiezing in zwaar weer, en zo meer. Het is inderdaad niet fraai om een WHO-crisis aan een coronacrisis toe te voegen. Minister Kaag was er razendsnel bij om op tv aan te kondigen dat ze ging proberen de WHO te helpen.

Maar ook deze affaire werpt stekelige vragen op. Zoals wat precies de relatie is tussen WHO en RIVM. Het RIVM zegt zelf dat het de adviezen van de WHO volgt, bijvoorbeeld dat mondkapjes niet veel helpen. Eind januari schreef de toenmalige minister Bruins op gezag van het RIVM dat de kans op verspreiding van corona in Europa ‘klein tot matig’ wordt geacht. Welke rol speelde informatie van de WHO hierin? En wat wist het RIVM over de sympathieën voor China bij de WHO? Dat Trump niet deugt, is geen nieuws. Voor ons staat iets heel anders op het spel. Dat is de meest elementaire taak van de staat: de bescherming van de burgerij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden