Column

Na Brexit wil mijn dochter Pool worden

De Britse keuze om de Europese Unie te verlaten heeft veel gevolgen gehad, waaronder een val van het pond, een aantasting van het vertrouwen in het zakenleven, een identiteitscrisis in de grootse twee Britse partijen, verwarring en onzekerheid. Een van de minder bekende resultaten is dat mijn dochter Adele van plan is om Pool te worden.

Boris Johnson, een van de architecten van het Brexitreferendum, op de fiets naar zijn werk. Beeld afp

'Pa', zei ze tijdens het avondeten, 'als de Britten Artikel 50 gaan inroepen, ga ik Pools staatsburger worden.' Artikel 50 van het Verdrag van Lissabon regelt hoe een land de Europese Unie kan verlaten. Omdat de Britse regering nog over de kwestie aan het bakkeleien is, heeft zij de procedure nog niet in werking gezet. Maar dat zal hoogstwaarschijnlijk gebeuren.

De keus van Adele is op het eerste gezicht merkwaardig. De nazi's vergasten haar overgrootmoeder van moederskant Frimeta Gelband in Polen. Adeles grootmoeder Amalia Gelband, 11 jaar oud in 1942, bleef als joods opgejaagd meisje alleen achter in het door de nazi's bezette Polen. Ze veranderde haar naam in Helena Kowalska, deed zich voor als katholiek, vond werk op een boerderij en overleefde de door Duitsland beoogde vernietiging van het Europese jodendom.

Na de oorlog werd Amalia door de Poolse autoriteiten in een weeshuis geplaatst in Krakow, waar ze drie jaar verbleef. Het enige wat ze wilde van Polen was om er weg te komen. Haar moeder, neven, nichten, tantes en ooms waren allemaal vermoord.

Amalia Baranek, zoals haar naam nu luidt, is Braziliaans staatsburger. Ze woont in Rio sinds 1948, het jaar waarin ze eindelijk met haar vader werd herenigd, die kort voor de oorlog Polen had verlaten. Niemand is trotser op Brazilië dan Amalia.

Adele, die 18 is en eerstejaars op de University of Southern California, is dol op haar Braziliaanse grootmoeder. En toch is ze bereid om Pool te worden.

In de jaren dertig was de wereld vol vrees en haat, genoeg om een haatzaaier in Duitsland aan de macht te helpen. Ook vandaag is de wereld vol vrees en haat, genoeg om de Britten uit de Europese Unie te trekken en om een foute man als Donald Trump op de drempel van het Amerikaanse presidentschap te brengen.

De geprangde geest heeft een zondebok nodig. Voor Hitler waren dat de joden, onder anderen. Vandaag worden de zondebokken overal gezocht voor het wijdverbreide gevoel dat er iets mis is: dat banen verloren gaan, dat bestaanszekerheid verdwijnt, dat inkomens dalen, dat politici omgekocht worden, dat de bankiers vrijuit gingen na de kredietcrisis, dat immigranten profiteurs zijn, dat de ongelijkheid uit de hand is gelopen, dat de terroristen overal zijn.

Onder de zondebokken vinden we, aan beide kanten van de Atlantische Oceaan, Syrische vluchtelingen, Afrikaanse migranten, Poolse arbeiders in Engeland, Mexicanen, moslims en bijna iedereen die 'vreemd' is. Er is niet veel nieuws onder de zon.

Na de woede tegen 'alle anderen' komt het berouw. Afstammelingen van families die tijdens de holocaust in Polen zijn vermoord of uit Polen verjaagd, kunnen nu het staatsburgerschap aanvragen. Sommige naaste familieleden van Adele zijn al Polen geworden.

Een Pools paspoort is ook een paspoort naar werk in de hele Europese Unie. Jonge mensen - onder wie al die jonge Britten die stemden voor blijven in de EU - willen leven, liefhebben en werken op elke plek in Europa die ze verkiezen.

Adele is een van hen. Ze houdt van Londen, waar ze op de middelbare school zat. Ze kan niet geloven dat haar Britse paspoort spoedig geen paspoort van de Europese Unie meer is. En dus lonkt Polen, dat net als Duitsland met een soortgelijke wet na de Brexit sommige Britse joden van Duitse origine heeft binnengehaald.

Adele dankt haar bestaan aan een dappere Pool, Mieczyslaw Kasprzyk, die in 1942 zijn leven in de waagschaal stelde om Amalia te verbergen op de vliering van zijn boerderij nabij Krakow. Hij kende de familie Gelband, was verontwaardigd over de moord op de joden en - zo vertelde hij mij eens - vroeg zich af in ongeloof: 'Hoe kun je hulp weigeren als een kind dat vraagt?'

Kasprzyk zei me nog iets anders: 'Iemand die het verschil niet weet tussen goed en kwaad is niks waard. Zo iemand hoort in een gesticht.' Moge de morele helderheid van Kasprzyk Adele inspireren, al dan niet als Pool, en moge de wereld nooit meer afdalen in de duisternis waartegen hij in verzet kwam.

© NYT

Roger Cohen is columnist van The New York Times.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden