INTERVIEWOud-VN-diplomaat Thant Myint-U

‘Myanmar blijft een binnenlandse aangelegenheid, een tweede Syrië zal het niet snel worden’

Een non probeert politiemannen ervan te overtuigen geen geweld te gebruiken tegen demonstranten in de stad Myitkyina in Myanmar. 	 Beeld AFP
Een non probeert politiemannen ervan te overtuigen geen geweld te gebruiken tegen demonstranten in de stad Myitkyina in Myanmar.Beeld AFP

Myanmar komt steeds dichter in de buurt van een burgeroorlog. Oud-VN-diplomaat Thant Myint-U vreest voor grote armoede en hongersnood, als het zover komt.

De onderdrukking in Myanmar van de vreedzame demonstraties tegen de militaire staatsgreep van 1 februari wordt steeds gewelddadiger, met inmiddels meer dan 700 doden. De activisten zoeken intussen samenwerking met enkele etnische gewapende bewegingen die in de grensgebieden vaak al tientallen jaren strijden voor autonomie. Analisten waarschuwen dat deze kruisbestuiving tot een echte burgeroorlog kan leiden.

De Myanmarese historicus en oud-VN-diplomaat Thant Myint-U (55) volgt de confrontatie tussen de militaire junta en de demonstranten op de voet. Hij schreef enkele standaardwerken over de geschiedenis van Myanmar, was raadgever van de afgezette regeringsleider Aung San Suu Kyi en dient ook westerse hoofdsteden van advies. We leggen Thant (die op een niet nader te noemen locatie verblijft) per e-mail enkele vragen voor.

Het geweld in Myanmar neemt elke week toe. Wat is de strategie van de junta?

‘Het leger nam de macht over om te voorkomen dat een steeds machtiger Aung San Suu Kyi nog eens vijf jaar zou regeren. De generaals wilden hun dominante positie verdedigen, het politieke landschap op de schop nemen en dan in pakweg een jaar tijd nieuwe verkiezingen uitschrijven (vorige week liet de junta weten dat die termijn wordt opgerekt tot twee jaar, red.). Maar op de massaliteit en vastbeslotenheid van het verzet hadden ze niet gerekend. Het leger is nu volkomen gericht op het vermorzelen van het verzet, en vooral ook van de stakingen die de hele economie lamleggen. Voor de generaals is het nu een strijd voor overleving geworden. Ik denk niet dat ze een duidelijke strategie hadden toen ze hun coup pleegden, en ik denk niet dat ze die nu hebben.’

Thant Myint-U. Beeld Kiki Groot
Thant Myint-U.Beeld Kiki Groot

Een groep afgezette parlementariërs van de Nationale Liga voor Democratie, de partij van Suu Kyi, heeft intussen een plan voor een nieuwe grondwet gelanceerd. Wat willen zij?

‘Aung San Suu Kyi en bijna de hele leiding van de NLD hebben huisarrest of zitten in de cel. Een groep gekozen parlementsleden van de partij die ontkwam aan arrestatie, zoekt toenadering tot enkele gewapende organisaties van etnische minderheden die in de grensgebieden vaak al decennia vechten voor autonomie. Als onderdeel van die toenadering hebben de NLD-parlementariërs een nieuw federaal charter gepresenteerd, dat die etnische gewapende organisaties hebben verwelkomd. Het lijkt een poging om, nu het verzet in de steden met een enorme repressie te kampen heeft, tot een revolutionaire modus te komen, met als de kern van deze revolutie een alliantie tussen stedelijke pro-democratie-demonstranten en de etnische gewapende organisaties.’

En zijn die etnische guerrillalegers geïnteresseerd?

‘Het beeld is gemengd. De verreweg grootste etnische gewapende organisatie is de United Wa State Army (UWSA), met zo’n 30.000 man. De resterende twintig of zo andere groepen hebben samen nog eens 40.000 man. De UWSA, in het verre oosten van het land, is een nazaat van de oude communistische opstandelingen, en is nog altijd heel close met China. De Wa hebben (voorspelbaar) geen interesse getoond om zich bij de pro-democratie-demonstranten aan te sluiten. Diverse andere etnische legers hebben wel steun uitgesproken voor het verzet, maar het is niet duidelijk wat ze daadwerkelijk zouden kunnen doen. Sommigen vechten al jaren tegen het regeringsleger en kunnen daar simpelweg mee doorgaan. Anderen hebben in het verleden wapenstilstanden afgesloten, en weten dat een heropleving van de strijd een hoge tol zal vragen van hun eigen achterban.’

Bestaat er een kans dat de demonstranten zelf naar de wapens grijpen?

‘Sommige demonstranten hebben dat al geprobeerd. Je zag de vreedzame massademonstraties van februari afgelopen weken plaatsmaken voor kleine groepen vastberaden activisten die barricades bouwden in Yangon en andere steden, en zelfgemaakte wapens gebruikten. Sommigen zullen proberen echte wapens te bemachtigen, maar dat zal niet makkelijk zijn. Het is twijfelachtig of sympathiserende etnische gewapende organisaties wapens over hebben, wapentraining kost tijd en het kopen van wapens op de zwarte markt kost geld.’

Volgens sommige analisten koerst Myanmar af op een Syrië-scenario, een burgeroorlog.

‘Myanmar ontwikkelt zich in elk geval snel tot een mislukte staat. Hoewel het land voor sommige inwoners, zoals de verdreven Rohingya, de Rakhine, Kachin of Ta’ang, volkeren die al zoveel jaren leven met gewapend geweld, natuurlijk allang een mislukte staat is. Mogelijk lukt het het leger dit jaar niet zijn macht te consolideren. Het kan uitdraaien op een ineenstorting van de economie, de gezondheidszorg en het onderwijs, waardoor tientallen miljoenen in armoede zullen vervallen, miljoenen honger zullen lijden, tienduizenden jaarlijks zullen sterven aan behandelbare ziektes, kinderen zullen achterblijven zonder opleiding en echte toekomst. Maar een all-out burgeroorlog zoals in Syrië zal het niet worden. Want dan zouden een of meer van de buurlanden (van Myanmar) waarschijnlijk actief een anti-junta-factie moeten gaan steunen, en dat lijkt me zeer onwaarschijnlijk.’

Je kunt ook zeggen dat Myanmar al 70 jaar in burgeroorlog is.

‘Myanmar is inderdaad al tientallen jaren in burgeroorlog, maar vooral in de hooglanden langs de grens met India, China en Thailand waar de etnische minderheden wonen die zich al sinds de koloniale tijd verzetten tegen de regering. Niet in het centrale laagland, waar de etnische Birmese meerderheid woont. En dat zijn precies de gebieden, met onder meer de grootste stad Yangon, waar we nu het meeste geweld zien. Het is het mogelijke samengaan van de stedelijke protestbeweging in het laagland met de etnische gewapende organisaties in de hooglanden die tot een veel groter conflict zou kunnen leiden dan het land in lange tijd heeft gezien.’

Wat kunnen westerse landen doen om zo’n rampscenario te voorkomen?

‘Het is allereerst belangrijk bescheiden te zijn. Myanmar ligt aan de andere kant van de wereld en het beleid van het Westen zal geen beslissend verschil maken. Het is wel belangrijk steun uit te spreken voor het volk van Myanmar dat wanhopig hoopt een eind te maken aan de militaire overheersing en in een vrije samenleving wil leven. Het is belangrijk je hard te maken voor mensenrechten en democratie. Maar het is even belangrijk niet de valse verwachting te wekken dat een westerse interventie ophanden is.

‘Westerse landen zouden zich ook moeten inspannen om de ineenstorting van de Myanmarese economie te helpen voorkomen, inclusief de kledingindustrie, die afhankelijk is van de export naar Europa en waarin tot de coronacrisis 1,5 miljoen jonge vrouwen hun brood verdienden. Er bestaat geen scenario waarin Myanmar een ontwikkeling doormaakt van een economische catastrofe naar een vrije democratie.’

Kunnen China en andere Aziatische buurlanden verschil maken?

‘Er bestaat geen politiek raamwerk dat de regio als geheel in staat stelt een crisis zoals die in Myanmar te adresseren. De landen met de meeste invloed, zoals China, India en Japan, zijn ook net de landen die het minst geneigd zijn tot samenwerking, hoewel ze allemaal belang hebben bij een snelle terugkeer naar een stabiele burgerregering. De organisatie van Zuidoost-Aziatische landen ASEAN is verdeeld en machteloos. Tegelijkertijd is Myanmar wel Azië’s verantwoordelijkheid. In een tijd waarin Aziatische denkers en regeringen graag beweren dat Azië nu het centrum is van de wereldeconomie, en steeds meer ook een centrum van wereldmacht, moet Azië kunnen laten zien dat het een crisis zoals die in Myanmar kan beheersen. Dit is een test voor Azië.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden