Opiniepanel VSMuziek en verkiezingen

Muziek kan Amerikaanse campagne maken of breken

Bekende artiesten als Aerosmith, Elton John, Sia en Mick Jagger hebben de Amerikaanse ­Democratische en Republikeinse Partij verzocht te stoppen met het zomaar gebruiken van hun muziek tijdens politieke campagnes. Hoe belangrijk is muziek voor een presidentskandidaat?

De Marine Band repeteert voor de beëdiging van Donald Trump als 45ste president van de VS in januari, 2017.Beeld AFP

Koen Petersen (politicoloog en Amerikanist)

‘Al sinds de verkiezingen van 1800 is muziek een cruciaal onderdeel van de verkiezingscampagne. In die tijd waren veel kiezers analfabeet en campaign songs waren een belangrijk middel om de verkiezingsboodschap te verspreiden. Doorgaans werden bekende deuntjes van een aangepaste tekst voorzien, al kon dat jaar het nummer Adams and Liberty onvoldoende kiezers overtuigen: zittend president John Adams werd pijnlijk verslagen door Thomas Jefferson. Met de opkomst van radio en grammofoonplaat werd het aantrekkelijker om bestaande nummers ongewijzigd voor campagnes te omarmen, omdat die kiezers bereikten zonder dat kandidaten daar campagnegeld aan hoefden te spenderen. Franklin Roosevelt zette tijdens de Great Depression de vrolijke noten in van Happy Days Are Here Again en won daarmee de presidentsverkiezingen van 1932. Zestig jaar later plaveide het nostalgisch-energieke Don’t Stop Thinking About Tomorrow van Fleetwood Mac voor Bill Clinton de weg naar het Witte Huis.

‘Door playlists te publiceren kunnen kandidaten tegenwoordig voor elk wat wils presenteren zodat een zo breed mogelijke achterban wordt aangesproken. De samenstelling daarvan verraadt de smaak van de campagne. Maar uiteindelijk is er maar één muziekstuk dat het hart van een presidentskandidaat écht sneller laat kloppen: het klassieke Hail To The Chief dat al bijna tweehonderd jaar door de United States Marine Band voor een president wordt gespeeld als hij bij officiële bijeenkomsten zijn opwachting maakt.’

Maarten Zwiers (universitair docent geschiedenis en American studies aan de Rijksuniversiteit Groningen)

‘Het is moeilijk voor te stellen, maar in 1976 werd de keurige Jimmy Carter gezien als de rock-’n-roll candidate, want hij kreeg hulp van hippe jonge bands uit het Zuiden zoals de Allman Brothers. Zodoende probeerde Carter te benadrukken dat de regio waar hij vandaan kwam ten goede veranderd was en dat hij ook voor politieke verandering stond als outsider. Soms gaan kandidaten de mist in met hun muziekkeuze; een bekend voorbeeld is Ronald Reagan, die dacht dat Born in the USA van Bruce Springsteen een patriottisch lied was en het daarom gebruikte in de verkiezingen van 1984, terwijl het juist erg maatschappijkritisch is. In 2008 had Hillary Clintons playlist trouwens een Nederlandse tintje, want When the Lady Smiles van de Golden Earring stond er op. Dat nummer hebben ze kennelijk niet vaak gespeeld, want al snel ontdekte men dat in de controversiële videoclip een non wordt aangerand − niet bepaald de boodschap die je als presidentskandidaat wil uitdragen.’

Bianca Pander (Amerikanist en partner bij campagnebureau BKB)

‘Als kandidaat wil je laten zien dat je jouw achterban goed snapt, dat je iemand van het volk bent en dan moet je niet Bach of Mozart opzetten. De muziek kan op bijeenkomsten ook echt de energie maken of breken, heb ik gemerkt. Je ziet vaak dat de muziekkeuze bij de twee partijen ook wel wat anders is, bij de Republikeinen toch vaak iets traditioneler, iets meer country dan bij de Democraten. En als je als kandidaat nummers laat horen die totaal niet bij je karakter passen, val je ook door de mand als zijnde niet authentiek.

‘De Obama’s maakten vaak goed gebruik van muziek, tijdens de campagne, maar ook in het Witte Huis. Zo zette Michelle Obama vaak sterren in die nummers maakten bij haar campagnes, zoals Beyoncé bij de Move on-campagne (om kinderen in beweging te krijgen). En publiceert Barack Obama nog steeds zijn jaarlijkse favoriete nummers, waarmee hij laat zien dat hij snapt wat de jeugd bezighoudt, dat hij niet alleen van zwarte muziek houdt, maar ook af en toe van folk en country. Daarmee laat je ook een stuk van je persoonlijkheid zien, en dat is belangrijk. Want uiteindelijk draaien de verkiezingen om de vraag: geef ik deze persoon mijn vertrouwen?’

Lars Duursma (communicatie-expert, voerde campagne voor Obama in 2008 en 2012)

‘Veel van die muziek is typisch Amerikaans: Born in the USA door Bruce Springsteen, dat soort werk. Toen ik in 2016 veel bijeenkomsten bezocht van Donald Trump, viel me op dat zijn campagne verrassend genoeg (‘America first!’) juist overal de aria Nessum Dorma draaide door Luciano Pavarotti – totdat diens erfgenamen protest aantekenden. Muziek is bovendien cruciaal na de laatste woorden van iedere toespraak. Je houdt het enthousiasme van het publiek langer vast door direct een goed nummer op te zetten. Bij Bill Clinton was dat Don’t Stop Thinking About Tomorrow (Fleetwood Mac), bij Barack Obama Signed, Sealed, Delivered (Stevie Wonder). Beide nummers hebben een goed klapritme. Ook in Nederland zie je het laatste decennium dat politieke partijen steeds vaker muziek afspelen direct na afloop van speeches. Dat gaat niet altijd goed. GroenLinks sloot de introductie van haar Kamerlijst in 2016 af met het profetische liedje Trouble (Cage the Elephant). In 2012 introduceerde de VVD een toespraak van Mark Rutte met de laatste hit van Coldplay. Het refrein: ‘Never an honest word / But that was when I ruled the world.’

Manon Portos Minettí (Amerikanist en historicus gespecialiseerd in koloniaal geweld in de VS)

‘Muzieksmaak zegt veel over individuen en zo ook over presidentskandidaten. Hun campaign playlists tonen vaak hun normen, waarden, hopes and dreams en hetgeen ze willen uitstralen. Als je playlists van kandidaten vergelijkt komen er interessante dingen naar boven. Kijkend naar president Donald Trump zie je bijvoorbeeld geen één lhbti+ artiest in de playlist en op Michael Jackson na geen enkele zwarte artiest. Waar andere (ex-)kandidaten hele andere keuzes maken. Kijk je naar Kamala Harris, die wordt genoemd als mogelijke running mate van Joe Biden, dan zie je meer female empowerment muziek en meer zwarte artiesten. Ook zie je bij Harris een grotere verscheidenheid in genres dan bij Trump.

‘De muziek zegt dus veel over de kandidaat, maar misschien wel nog meer over de demografie van de kiezers die ze willen aantrekken en het soort kiezers waarmee de kandidaat zich wil identificeren. Biden probeert duidelijk een divers publiek aan te spreken. Hij heeft lhbti+ muzikanten, onder wie Lady Gaga als meest prominente, op zijn playlist en ook een redelijk aantal zwarte artiesten, maar eerder de white people black artists. Wat dan ook weer noemenswaardig is.’

Meer over de Verenigde Staten

President Trump oppert per tweet uitstel van Amerikaanse verkiezingen
President Donald Trump heeft het idee geopperd om de Amerikaanse presidentsverkiezingen van dit jaar uit te stellen, omdat hij bang is dat er anders gefraudeerd zou worden. 

Trump besprak Russische prijs op hoofd Amerikaanse soldaten nooit met Poetin
President Trump heeft in zijn gesprekken met de Russische leider Poetin niet één keer inlichtingen besproken dat Moskou de Taliban betaalt voor het doden van Amerikaanse soldaten. Dit heeft de president ruiterlijk toegegeven in een interview. 

Trump draait maatregel Obama terug die bedoeld was om diepgewortelde segregatie in VS tegen te gaan
Niet veel eerder maakte Trump met één tweet zo goed duidelijk wat hij met zijn presidentschap wil, wie hij daarbij voor ogen heeft, en hoe zijn ideale Amerika eruitziet. Woensdag lukte hem dat, in een toelichting op een besluit dat vorige week al is genomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden