Opinie

'Multiculti Berlijn' is vooral gecultiveerd wegkijken

Europa Berlijn is niet Europa 2.0: het positieve imago maskeert sociale spanningen, harde EU-scepsis en parallelle samenlevingen.

Beeld epa

In Berlijn is Europa 2.0 al werkelijkheid. Tenminste, dat stelt Dirk-Jan van Baar dinsdag in de Volkskrant. Jongeren uit Oost en West belichamen het Europese ideaal en de stad is het voorbeeld van geslaagde multiculti. Kortom, na een bezoek ziet de euroscepticus spontaan het Europese democratische licht.

Wie iets langer kijkt, ziet dat Europa 2.0 hier een haperende bètaversie is. Een jonge kunstzinnige Europese generatie die Berlijn het imago van vrijheid en vooruitgang geeft, maskeert de sociale spanningen, parallelle samenlevingen en harde EU-scepsis van deze op het eerste oog zo ontspannen stad.

Deze jongeren zijn vooral naar Berlijn gekomen vanwege het goedkope leven, betaalbare woningen, de start-up-scene en wilde feesten in zompige kelders waar je naar hartenlust op African Acid en klezmerpunk kunt dansen. In de ogen van deze overwegend linkse jongeren is de EU een uit de hand gelopen lobby van multinationals die met TTIP-achtige verdragen het samenleven in Europa bedreigt. Geen van hen is hier gekomen vanwege een Europese ideaal of het democratische gehalte van de Unie.

Multiculti in Berlijn betekent vooral dat je je niet met elkaar bemoeit, 'integratie met behoud van eigen identiteit'. Voor het merendeel van de ruim 200 duizend Turken in Berlijn is dat in de eerste plaats de Turkse identiteit. Tijdens parlementsverkiezingen in Turkije wordt het Olympiastadion (anderhalf keer de Kuip) als stembureau ingericht en komen tienduizenden stemgerechtigden onder groots vlagvertoon hun Turkse burgerplicht doen. In 2014 stemde ongeveer 50 procent van de Berlijnse Turken op de AKP-partij van Erdogan, niet bepaald een steunbetuiging voor de liberale waarden die Berlijn kenmerken.

Met hun ondernemerszin behoren de Berlijnse Turken tot het dna van de stad. Ook ik doe in Kreuzberg inkopen bij de Turkse bakker, groenteman en avondwinkel. Dat is hard werken voor weinig geld. Daar komt nog bij dat 75 procent van de Berlijnse Turken geen diploma heeft en 44 procent werkloos is. Al drie generaties zijn zij nu deel van de absolute onderklasse. Een nare bijsmaak bij deze vrolijke multiculti.

Twee jaar geleden liep Merkel voorop in een demonstratie tegen antisemitisme bij de Brandenburger Tor. Moslimjongeren hadden de weken daarvoor op anti-Israël-demonstraties de verschrikkelijkste dingen geroepen over joden. Al langer wordt in Berlijn de noodklok geluid over toenemend antisemitisme en homohaat onder moslimjongeren.

Rondom de Kottbusser Tor, waar ik zelf woon, zorgen Arabische jeugdbendes de laatste maanden voor een enorme toename van geweld en criminaliteit. Geregeld valt de politie woningen binnen om hele Arabische maffiafamilies te onttronen.

Multiculti in Berlijn is ook een vorm van gecultiveerd wegkijken en het stelselmatig negeren van problemen door de politiek. Dat verandert nu snel. Met de deelstaatverkiezingen in aantocht staat de AfD hier al op 15 procent. Door de gebeurtenissen in Keulen, het AfD-succes en de komst van een miljoen vluchtelingen, is het multicultitaboe doorbroken en komt de Duitse regering nu met een strenge integratiewet. Met een meedoen-of-wegwezen-beleid maakt Merkels regering momenteel rap een einde aan decennia geromantiseerde laissez faire.

Ik geniet in Berlijn van de vrijheid, culturele diversiteit en kunstzinnigheid. Tegelijkertijd besef ik dat deze vrijheid en vooruitgang enkel is weggelegd voor een kleine Europese avant-garde. Aan de andere kant van de sociale muur staan de Alt-Berliner en de Turkse minderheid die vechten tegen armoede en verval. Ik hoop dat in de eindversie Europa 2.0 iedereen de mogelijkheden heeft die ik hier heb en dat armoede geen postcode of huidskleur heeft en we een begin van een gemeenschappelijke Europese identiteit hebben. Tot die tijd vrees ik dat Europees Berlijn blijft draaien op de 1.0-versie.

Job Janssen is politiek analist voor Duitslandnieuws.nl en politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.