ColumnHarriët Duurvoort

Mona Eltahawy is voor de duvel en zijn malle moer niet bang

Wat een vrouw, die Mona Eltahawy. Voor de duvel en zijn malle moer niet bang, en door roeien en ruiten gaand voor haar principes. Ze laat zowel moslimextremisten, alt-right als de rest van het patriarchaat alle hoeken van de kamer zien. Dit is het Arabische feminisme 2.0. Mannen, bergt u maar.

Met het weigeren van het debat in De Balie gooide ze een veel grotere steen in de vijver dan als ze gegaan was, vertelde ze tegen Dipsaus, de podcast voor vrouwen van kleur. Ze heeft gelijk. Velen, onder wie in deze krant Elma Drayer, die haar actie potsierlijk en schandelijk vond, vielen over haar heen. Wilde ze nu medestanders of niet?

Nou, niet tegen elke prijs. Laat mij mijn eigen zaken bevechten en richt jij je tot de jouwe, verklaarde ze aan de Spaanse Huffington Post. Het zijn moslimvrouwen die het gesprek moeten voeren over vrouwenrechten in de islam. En niemand anders.

Antiracisten en feministen wordt wel eens verweten dat ze te weinig afstand nemen van vrouwenonderdrukking binnen de islam, maar dat is bij Eltahawy bepaald niet aan de orde. Ze hekelt de kuisheidsregels in de islam, bekritiseert de hijab en de nikab en beseft tegelijk dat juist moslimvrouwen met een hoofddoekje, die zichtbaar hun geloof uitdragen, het meest gevaar lopen om slachtoffer te worden van islamofoob geweld. Westerse moslima’s zitten gevangen tussen twee kwaden: islamofoob rechts aan de ene kant, misogyne extremistische moslimmannen aan de andere kant. Beide mogen voor haar ‘oprotten’.

Ze noemt zichzelf inmiddels seculier, maar is een hartstochtelijk voorstander van feminisme in de islam, zoals dat bijvoorbeeld door de feministische imam Amina Wadud wordt uitgedragen. Ook verdedigt ze het recht van mannen en vrouwen op religiositeit. Nuchter: je kunt van mensen niet verwachten dat ze hun geloof afzweren. Een religie geeft zielerust en mensen hebben familie waarvan ze houden.

Zij neemt onomwonden stelling, maar heeft geen xenofobe witte mannen en vrouwen nodig die haar komen ‘redden’ van de ‘haatbaarden’, terwijl die in één moeite door het ontnemen van fundamentele mensenrechten voor haar gemeenschap bespreekbaar en kennelijk in haar belang vinden. Islamkritiek combineren met een krachtig pleit tegen islamofobie onderscheidt haar diepgaand van vrouwelijke ­islamcritici als Zineb al Rhazoui, die de aanslag op Charlie Hebdo overleefde en fel ageert tegen het ‘islamfascisme’. En van de Iraanse activiste Maryam Namazie, die dit jaar de vrijheidslezing in De Balie hield en een van de prominente ondertekenaars was van het manifest dat ten tijde van de Deense cartoonrellen werd gepresenteerd en stelde dat islamisme de nieuwe totalitaire wereldbedreiging vormde. De enige goede moslims zijn ex-moslims, menen zij, en ze schurken aan tegen alt-right. Maar wat heb je daar in vredesnaam te zoeken als je dierbaren moslims zijn? De moskee waar Eltahawy’s broer naartoe gaat, werd in brand gestoken door een man die op Fox News had gehoord dat moslims Amerikanen wilden vermoorden.

Begrijpelijk was directeur Yoeri ­Albrecht van De Balie verbolgen over het feit dat Eltahawy niet kwam opdagen. Hij weet het aan identiteitspolitiek. Dat lijkt me wat kort door de bocht. Eltahawy viel vooral over de virulent islamofobe uitspraken die gedaan waren tijdens het omstreden islamdebat ‘waarom ­haten zij ons’. Daarover zei Albrecht overigens destijds tegen Het Parool het ‘steeds maar weer verbazend te vinden dat mensen woedend zijn op De Balie als daar meningen en opvattingen de ruimte krijgen die niet de hunne zijn’. Maar het waren op deze omstreden avond niet zíjn elementaire menselijkheid en mensenrechten die ter discussie werden gesteld. De ophef was destijds het gevolg van een gecompileerd filmpje van dat debat op joop.nl. Bij het alt-rechtse videoplatform Café Weltschmerz zei Albrecht dit een vorm van fakenieuws te vinden. Uit de context ­gerukt en tendentieus. Maar wie een blik werpt op wat de deelnemers van dat debat 24 uur per dag op hun sociale media plaatsen, krijgt een prima indruk van die context. Haatzaaiende taal als ‘deporteer eerst de beroepsmoslims’ is volstrekt normaal.

Haatzaaien, of het nu van een radicale imam komt of van alt-right, is waar de vrijheid van meningsuiting voor mij ophoudt. Omdat het vunzig is en democratie en rechtsstaat bedreigt in plaats van dient, en uiteindelijk geweld inspireert. Ik vind dat Eltahawy het volste recht had om De Balie daar met terugwerkende kracht op te wijzen.

Harriet Duurvoort is publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden