Op het tweede gezicht Mohammad Zarif

Mohammad Zarif zit gevangen in een toppositie vol privileges

Olaf Tempelman legt Bekende Buitenlanders op de sofa. Deze week: de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Zarif zag op tv dat Assad in zijn land was.

Beeld Javier Muñoz

Je bent het hoofd verkoop van een groot tuincentrum, maar op een ochtend stuit je in het magazijn op honderden vreemde grasmaaiers. De directie heeft die niet alleen buiten jou om besteld – ze voelde zich niet eens genoodzaakt jou daarover in te lichten.

Vele in het buitenland opgeleide, hun talen sprekende en op recepties toonbare mannen die als diplomaat of minister van Buitenlandse Zaken totalitaire regimes dienen, begrijpen precies hoe zo’n grasmaaierverkoper zich voelt. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Zarif leerde onlangs van de tv dat Assad van Syrië in zijn land was. Hij keek naar het journaal en zag hem zitten, naast Opperste Leider Khamenei. Zarif was dermate gekrenkt in zijn trots dat hij zijn ontslag indiende. Hij trok dat weer in nadat hij, onder onbekende omstandigheden, uitleg had gekregen over zijn functie. Betreurde hij op dat moment dat hij zich als veelbelovende Iraanse student in de VS had laten strikken door het ayatollah-regime?

Balling in Frankrijk

De voorganger van Khamenei heette Khomeini en was nog een balling in Frankrijk toen de 17-jarige Mohammad Javad Zarif, in het bezit van excellente schoolresultaten, Iran verliet voor verder onderricht in Amerika. Hij bleef daar toen de revolutie tegen de sjah in de loop van 1979 ontaardde in een machtsgreep van Khomeini, studeerde af in de internationale betrekkingen en promoveerde in het internationaal recht. Al op zijn 22ste werd hij gevraagd voor de Iraanse VN-delegatie in New York. Op zijn 32ste was hij onderminister van Buitenlandse Zaken, op zijn 42ste VN-ambassadeur, op zijn 53ste kreeg hij zijn huidige functie. In die hoedanigheid was hij vanaf 2013 het gezicht van Iran tijdens de onderhandelingen over het nucleaire akkoord dat nu op sterven na dood is. Het gezícht – de  beslissingsbevoegdheid lag in het kantoor van Ali Khamenei.

In het voormalig Oostblok, Centraal- en Zuidoost-Azië en Afrikaanse landen wonen mannen met vergelijkbare curricula. Waarom zij dienstbaarheid aan dictaturen verkozen boven succesvolle loopbanen in vrijheid, wordt vaak verklaard uit een zucht naar roem en privileges. Waren zij in de VS of Europa voor zakenbanken of denktanks gaan werken, dan hadden ze anonieme levens geleid. Een bestaan als minister van Buitenlandse Zaken is aanlokkelijker: die vliegt de hele wereld rond en heeft constant alle ogen op zich gericht – een warmer bad van roem, status en aandacht is nauwelijks denkbaar.

Idealistische motieven

Er kunnen in hun keuze echter evengoed idealistische motieven meespelen. Neem de hoop een regime van binnenuit te veranderen. Zarif kan niet openlijk zeggen dat hij uitziet naar Khameneis einde. De huidige Roemeense minister van Buitenlandse Zaken, Melescanu, was een topdiplomaat tijdens de Ceausescu-dictatuur en vertelde dat iedereen op BZ voor 1989 smachtte naar regime change – dat gematigde en verlichte krachten van het ministerie alles deden om de excessen van de dictatuur te stoppen, volgens hem deels met succes. De buitenwereld zag dat ‘gedeeltelijke succes’ niet: die zag excessen alsmaar erger worden.

Was de Muur in 1989 niet gevallen, dan had deze topdiplomaat nog jaren de dictator gediend. Als hij dán de eerste man op BZ was geworden, was hij er een geweest als Mohammad Javad Zarif, een die eigenlijk huisarrest heeft op zijn eigen ministerie. Legio zijn de diplomaten die tijdens een uitzending naar het buitenland politiek asiel aanvroegen. Voor zover bekend heeft nog nooit een minister van Buitenlandse Zaken dat gedaan. Maar gevangen zitten op een toppositie vol privileges: het bestaat.

Vorige week lag een gezworen vijand van Iran op de sofa, de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Tijdens de sessie werd geconcludeerd dat Netanyahu eigenlijk een hele gewone behendige politicus is, alleen is zijn land ’s werelds gewoonste niet.

John Bolton, de veiligheidsadviseur van Donald Trump, bijgenaamd ‘een dynamietstaaf met twee benen en een snor’, lag ook al op de sofa. Waar hij aantrad, werden in mum van tijd onderhandelingen opgeblazen en vlogen vredesprocessen, verdragen en diplomatieke overeenkomsten in stukjes door de lucht. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden