Column Bert Wagendorp

Moeten de universiteiten terug naar het Nederlands? Engels is het Latijn van onze tijd

Op de opiniepagina van de Volkskrant stond vrijdag een door 180 ‘hoogleraren, schrijvers en prominenten’ uit de culturele sector ondertekend stuk. Zij luidden de noodklok: de toekomst van het Nederlands staat op het spel. Nederlandse universiteiten ‘verengelsen’ in hoog tempo; als het zo doorgaat hebben we hier binnenkort louter Engelstalige universiteiten en verwordt het Nederlands tot een B-taal, een Europees dialect, uitsluitend gesproken door mensen die de boot hebben gemist.

Aanleiding voor de oproep is een voorgenomen wetswijziging van minister Van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Nu moeten universiteiten Nederlandstalig onderwijs aanbieden, tenzij gebruik van een andere taal noodzakelijk is. In de nieuwe wet verandert dat. Colleges in een andere taal zijn straks toegestaan als dat een meerwaarde heeft.

Het gaat om de woorden ‘noodzakelijk’ en ‘meerwaarde’. Voor veel universiteiten is Engels nu al noodzakelijk, omdat de collegezalen volzitten met buitenlandse studenten die geen Nederlands spreken en die van harte welkom zijn, omdat ze voor de universiteiten een steeds belangrijker bron van inkomsten vormen. Vanuit dat gezichtspunt is ook sprake van meerwaarde – het is dus de vraag wat er straks zal veranderen.

Aan de universiteit van Maastricht studeren nu al meer buitenlandse studenten dan Nederlandse. Universiteiten spinnen garen bij ‘verengelsing’: op verschillende universiteiten ging bijvoorbeeld het percentage buitenlandse studenten psychologie drastisch omhoog, toen er van taal werd veranderd. Op de VU ging het van 5 naar 57 procent, aan de UvA van 3 naar 53 en in Maastricht van 52 naar 86 procent.

We kunnen de in het nauw verkerende studie Nederlands, waarvoor onder Nederlandse studenten amper nog belangstelling bestaat, redden door de colleges voortaan in het Engels aan te bieden. Zodat buitenlandse studenten Nederlands kunnen studeren in het Engels. Dat klinkt absurd maar het gebeurt al: de Nijmeegse hoogleraar Nederlandse literatuur en cultuur Lotte Jensen beklaagde zich recentelijk nog over het feit dat een van haar studenten zijn onderzoek naar Joost van den Vondel in het Engels moest publiceren, en daarvoor zelfs de Gysbreght moest verengelsen. Van de 811 masterstudies zijn er nu al 512 Engelstalig.

Engels is het nieuwe Latijn. Vanwege een boek dat ik aan het schrijven ben (in het Nederlands) verdiepte ik mij recentelijk in de middeleeuwse humanist Rudolf Agricola, een van de leermeesters van Erasmus. Hij werd in 1444 geboren in het Groningse Baflo, maar gold niettemin als een Fries en werd hoogstwaarschijnlijk in die taal opgevoed. Maar hij leerde ook Latijn, tot hij die taal foutloos kon spreken en schrijven. Daardoor kon hij in de loop van zijn leven studeren en doceren aan de universiteiten van Erfurt, Keulen, Leuven, Pavia en Ferrara en hield hij er een indrukwekkend internationaal netwerk van Latijnsprekende collega-wetenschappers op na. In Pavia was hij overigens niet de enige Groningse rechtenstudent, het wemelde ervan: het Europa van de vijftiende eeuw was verbazingwekkend open en wie geld had en Latijn beheerste kon studeren waar hij wilde, niet gehinderd door grenzen of taalbarrières.

De mondialisering is vermoedelijk nergens zo sterk als in de wetenschap. Bij die ontwikkeling hoort één taal: Engels. Nu nog, misschien is het over honderd jaar Chinees. Het is dus niet zo vreemd dat universiteiten – en met name de technische universiteiten – overschakelen naar die lingua franca: ze leiden hun studenten op voor de wereld, niet louter voor Nederland.

Er zijn er uitwassen (zie boven), maar dat laat onverlet dat de ontwikkeling vermoedelijk met geen wet is tegen te houden en dat je dat ook niet moet willen. Ik ben gek op Nederlands, het is mijn favoriete taal, maar het is ook een taal waarin je je opgesloten kunt voelen in een klein hoekje van de wereld. Dat het Nederlands de universitaire verengelsing niet zal overleven is een onbewezen stelling. Dat krampachtige vernederlandsing van de universiteiten wel desastreus zal uitpakken staat ook niet vast, maar het lijkt me niet onwaarschijnlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden