Moet een serieus medium wel verkiezingen organiseren?

Ombudsman

Niet alles verliep vlekkeloos bij de verkiezing van ‘Het beste Raadslid van Nederland’. 

Jean-Pierre Geelen

Het was weer feest in de democratie. Er werden spelletjes gespeeld. Ook in deze krant. In de aanloop naar de grote dag was die, samen met ‘campagnebureau’ BKB en omroep WNL, medeorganisator van de verkiezing van ‘Het Beste Raadslid van Nederland’. Vlekkeloos verliep die niet.

Iedereen kon kandidaten nomineren, na twee voorrondes kon via internet worden gestemd op vier finalisten. Tienduizenden deden dat. Om fraude en eindeloos stemmen te voorkomen, moesten deelnemers hun keuze bevestigen met een code die zij per sms ontvingen. De les uit het verleden, toen internetpolls wel eens werden gekaapt door websites.

Zondag ging het fout: Geenstijl riep de achterban op te stemmen op Rick Brink van het CDA Hardenberg. Dit om te voorkomen dat Nourdin El Ouali van de Rotterdamse, islamitisch geïnspireerde Nida zou winnen. Dat mag; campagnes horen bij verkiezingen. Maar in reactie daarop volgde van andere zijde een tegenoproep, waarna El Ouali nog verder omhoog schoot dan eerder. Ook voerden hackers een aanval uit op de verkiezingssite. Die mislukte, maar de organisatie besloot de verkiezing stil te leggen.

Dinsdagavond werd de uitslag bekend gemaakt, op basis van de stemming, maar ook van een zevenkoppige ‘vakjury’. Winnaar werd Johnas van Lammeren van de Partij voor de Dieren. Van harte.

Maar de gang van zaken roept vragen op. Waarom werd in het bericht over de winnaar met geen woord gerept over het stilleggen? Dat bleek wel de bedoeling, maar het artikel werd verdrongen door ander nieuws. Op de site van de krant is het wel gemeld.

De meest fundamentele vraag: moet een serieus medium wel verkiezingen organiseren? Aan het verslaan van de werkelijkheid heeft de krant de handen al vol genoeg. Eerdere ervaringen – deze krant moest ooit na een ‘kaping’ Rachel Hazes uitroepen tot ­‘Nederlander van het Jaar’, het AD gleed uit over oliebollentesten – tonen hoe glibberig het buiten de gebaande paden kan zijn. De hoofdredactie vond deze verkiezing echter een goed middel om aandacht te vestigen op het ‘ambacht’ van raadslid, waarover inderdaad diverse verhalen zijn verschenen.

Dan: vanwaar die samenwerking met WNL, de meest uitgesproken politieke omroep, met hulp van De Telegraaf het bestel ingekomen om ‘het rechtse geluid’ te vertolken? Hoe objectief en onafhankelijk was de jurering? Volgens de hoofdredactie, waarvan een adjunct in de vakjury zat, was de deelname een verrassing: aanvankelijk zou EenVandaag mediapartner worden. 

Hoewel de samenwerking ‘verfrissend’ was, erkent de hoofdredactie dat met de uitslag de schijn van een politiek oordeel kon ontstaan. Ook al is de werkelijkheid anders, de adjunct kan zich voorstellen dat de Nida-kandidaat het gevoel kan hebben dat zijn ‘verlies’ te wijten was aan de deelname van WNL. Dat steekt des te meer, daar de vakjury een andere winnaar koos dan de meest gekozene, El Ouali. De hoofdredactie beraadt zich over de vraag of dit voor herhaling vatbaar is, de combinatie van een internetstemming en een vakjurering in de slotfase is sowieso ‘te verwarrend’.

Intussen speelde Forum voor Democratie zijn ­eigen spelletje. De krant had dinsdag – in een bijzin – geschreven dat FvD gebruik had gemaakt van diensten van het inmiddels omstreden bedrijf Cambridge Analytica. Op Twitter sprak de partij daar schande van: het was niet waar, zoals het Financieele Dagblad al eerder had bericht, maar – minstens zo erg – de Volkskrant ‘wil pas na de gemeenteraadsverkiezingen officieel rectificeren’, aldus FvD.

De tweet werd rondgepompt door FvD-volgelingen, waar het wantrouwen jegens de ‘mainstream media’ zich gretig liet voeden. Hij was alleen niet waar. De verslaggever die het – op gezag van journalistiek platform Follow the Money – had opgeschreven, voegde de ontkenning door zowel FvD als Cambridge Analytica dinsdagmiddag al online toe aan het stuk. Woensdag stond de rechtzetting in de papieren krant. Dat kun je moeilijk uitleggen als obstructie of onwil, zoals FvD suggereerde. Het zal de verkiezingskoorts zijn geweest.

Waar baseerde de krant zich op? Ironisch genoeg bleek de bron FvD-voorman Thierry Baudet. Die had informeel eens over de samenwerking verteld tegen journalist Eric Smit van Follow the Money. Nadat FvD niet had gereageerd op verzoeken tot bevestiging, publiceerde de site het. De latere ontkenning werd onderaan het stuk toegevoegd, maar dat was de Volkskrant-verslaggever ontgaan.

De waarheid over Cambridge Analytica en FvD vergt nog interessant journalistiek onderzoek. Tot die tijd is de correctie (‘Zowel Forum als Cambridge Analytica ontkennen dat de partij klant is of was bij het bedrijf’) feitelijk correct. Boeiend spel.

Post van een lezer

Bakfietssteden?

‘GroenLinks verovert de bakfietsensteden’, meldde de krant op de voorpagina daags na de verkiezingen. Die omschrijving lijkt me niet waardenvrij. Ik merk om me heen dat ik niet de enige ben die de kop ervaart als denigrerend en stigmatiserend. Of zien wij dat verkeerd?

J. Roest

Utrecht

De ‘bakfietssteden’ doken deze week voor het eerst op in de krant. Van Dale doopte de term dan ook direct tot ‘Woord van de dag’, en gaf er deze betekenis aan: ‘Stad met verhoudingsgewijs veel hoogopgeleide, welgestelde, progressieve, relatief jonge bewoners.’

De eindredactie zag ook geen kwaad in zo’n omschrijving. Het Stijlboek van de Volkskrant schrijft onder meer voor dat nieuwskoppen ‘eenduidig’ moeten zijn, en ‘slechts op één manier uit te leggen’. Gezien de vele vragen en kritische reacties erop is dat hier niet goed gelukt. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.