Column Ombudsman

Moet de krant advertenties voor vervuilende vliegvakanties weigeren?

Een grote advertentie voor een reis door Azië, pal naast alarmerend nieuws over de uitstoot van CO2. Moet de krant zulke reclame weigeren?

Wat viel dáár nou uit de krant? Een adventskalender, bijgesloten namens de Postcodeloterij. ‘Een instantie die vrij opdringerig ­reclame voert’, schreef lezer M. Boin. Sinds ze bij die instantie protest had aangetekend, ontvangt ze geen ongevraagd drukwerk meer. Des te verontwaardigder was ze toen het nu in de krant zat bijgesloten. ‘Ik wil geen losse reclame bij de krant. Voor zover ik weet is dit ook niet toegestaan.’

Om met dat laatste te beginnen: bijlagen bij de krant zijn wel toegestaan volgens de reclameregels, laat de advertentieafdeling weten. Ze gelden als ­advertentie, zoals die ook in de krant staan. De Volkskrant is er spaarzaam mee, deze uiting werd toegestaan omdat de Postcodeloterij een trouwe adverteerder is, meldt de afdeling.

Andere lezers wezen op de Ja/Nee-sticker (of Nee/Nee) op de brievenbus, die ongevraagd drukwerk moet voorkomen. Het argument is doorgaans het milieu. Het is misschien flauw (en niet bedoeld om de bezwaren te bagatelliseren), maar met dat ­argument valt te overwegen de krant enkel digitaal te lezen. Dat scheelt aanzienlijk in papier, druk en distributie – en in dit geval ook een ongevraagde bijlage.

De lezer heeft een moeizame verhouding met ­advertenties. Begrijpelijk, al is volgens de advertentieafdeling uit onderzoek gebleken dat vrijwel geen lezer een krant zonder advertenties zou willen. De advertenties zijn in zekere zin ook informatie en ze zorgen voor een natuurlijk, vertrouwd ritme in de krant.

Soms schiet vooral de plaats van een advertentie in het verkeerde keelgat. Zoals enkele weken geleden, toen recht onder het bericht ‘Jeugdsoos veroordeeld voor dood dronken tiener’ een ongeveer even grote advertentie prijkte voor het ‘Wine Festival’ in Amsterdam. ‘Wat een ongepaste advertentie onder het trieste bericht, niet erg tactvol’, schreef een lezer.

Dat was inderdaad niet handig. Maar geen mens die er bewust een bedoeling mee had, uiteraard.

Vaste doorn in het oog is de reisadvertentie. Deze week was het weer raak: een paginagrote advertentie (‘Rondreizen naar Azië al vanaf 899,- p.p.’) stond pal naast de nieuwspagina met het bericht ‘Wereldwijde uitstoot CO2 dit jaar naar record’.

‘Hypocriet’, noemen sommige lezers het dat de krant advertenties toelaat die de lezer moeten verleiden tot gedrag dat volgens de nieuwskolommen slecht is voor de wereld. ‘Onethisch’, volgens een ­ander. Dat geluid klinkt ook bij reclames voor cruises en auto’s. De remedie, volgens de klagers: stop met die advertenties. ‘De krant plaatst toch ook geen ­reclame meer voor tabak?’ Dat laatste is waar, maar dat was geen besluit van de krant, maar van de overheid.

Scheiding tussen redactie en commercie is een heilig beginsel, de onafhankelijkheid van de redactie is vastgelegd in het redactiestatuut. Tegelijk is er ­natuurlijk wel een afhankelijkheid: de krant, of de uitgeverij, heeft de inkomsten hard nodig om de ­redactie financieel overeind te kunnen houden.

Het aandeel in de totale omzet van de krant is relatief klein, volgens de advertentieafdeling: tussen de 15 en 20 procent. Wie een krant zonder advertenties wenst, moet zich ook afvragen of de lezer bereid zal zijn fors meer te betalen voor een abonnement.

Redactie en commercie mogen dan gescheiden zijn, wanneer de lezer de krant afrekent op advertenties, raakt die onvrede toch redactioneel terrein. Advertenties zijn bovendien een hoofdredactionele verantwoordelijkheid, zegt althans de advertentieafdeling. Die hoofdredactie weigert advertenties ­enkel in geval van smaad en het overschrijden van fatsoensgrenzen als antisemitisme of pornografie. Dat is onder de huidige hoofdredactie in achtenhalf jaar éénmaal voorgekomen.

Juist vanwege de strikte scheiding wil de hoofdredactie zich verder niet inhoudelijk met advertenties bemoeien. En dus passeerden advertenties voor onder meer bont en van politieke partijen (van ­demonstratie-oproepen van de SP tot het Polenmeldpunt van de PVV). Wat de krant daarvan vindt, is te lezen in de redactionele kolommen. Zulke advertenties weigeren, zou volgens de hoofdredacteur de suggestie wekken dat ‘de krant’ inhoudelijk achter alle andere advertenties zou staan. Een heilloze weg.

Sommige lezers vinden dat de krant geen reisverhalen en autorubriek zou moeten plaatsen. Hoe begrijpelijk misschien ook: het gaat voorbij aan het simpele gegeven dat ook veel Volkskrant-lezers graag autorijden en reizen (ooit was Traject een populair reiskatern, in een tijd waarin vliegen niet minder vervuilend was). Daarnaast: over de kwalijke gevolgen van reizen bericht de krant óók ruimschoots.

Het vergt wel een mentale spagaat, van krant én lezer: die weinig zonnig stemmende berichtgeving kan mede bestaan door die verfoeide advertenties.

Post van een lezer

In fotobijschriften werd deze week gesproken over ‘het Poolse vernietigingskamp Sobibór’. ­Sobibór was een Duits vernietigingskamp, dat ­bestond in het door Duitsland bezette Polen. Het werd gebouwd door Duitsland na de Duitse invasie en de brute Duitse bezetting van Polen. Het is onjuist, onwetend en beledigend om het Duitse kamp Pools te noemen.

Chris Jezewski

Reactie van de ombudsman

De lezer heeft gelijk. Dat vindt ook de auteur van het stuk, dat ging over de afgelopen week overleden Selma Engel-Wijnberg, de enige overlevende van Sobibór. Juist omdat hij zich bewust was van die (veel voorkomende) onjuistheid, had de auteur het kamp in zijn artikel niet omschreven als ‘Pools’. Op de eind­redactie, waar fotobijschriften worden gemaakt, gebeurde dat alsnog. Ten onrechte dus. Een excuus waard. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden