ColumnHeleen Mees

Misschien moet de belastingdienst een tijd de uitkeringen doen en het UWV de toeslagen

null Beeld

Vorige maand riepen GroenLinks-wethouder Rutger Groot Wassink uit Amsterdam en PvdA-wethouder Carine Bloemhoff uit Groningen het demissionaire kabinet in Het Financieele Dagblad op om iets te doen aan de mismatch op de arbeidsmarkt. Terwijl werkgevers schreeuwen om arbeidskrachten, wordt de grote groep mensen die aan de kant staat nauwelijks kleiner.

Zowel de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) als de Commissie-Borstlap adviseerden het kabinet voor de coronacrisis in twee lijvige rapporten om basisbanen in te voeren. Basisbanen zijn een soort Melkert-banen: gesubsidieerd werk maar dan zonder dat doorstromen naar regulier werk de doelstelling is. Het probleem: basisbanen zijn peperduur.

In de stad Groningen is vorig jaar een experiment gestart met 25 basisbanen. Volgens verantwoordelijk wethouder Bloemhoff blijkt dat de belangrijkste doelstellingen van het project, het verbeteren van het inkomen en het welzijn van de deelnemers, grotendeels worden behaald. Maar een basisbaan kost de gemeente Groningen ruim twee keer zoveel als een uitkering, namelijk 35 duizend euro per jaar in plaats van 14 duizend euro per jaar.

Nederland telt bijna een half miljoen bijstandsgerechtigden. Als je die allemaal aan een basisbaan wilt helpen, kost dat meer dan 10 miljard euro per jaar. Bloemhoff denkt dat een deel van die kosten wordt terugverdiend omdat de mensen met een basisbaan meer belastingen en premies gaan betalen. Maar de lastendruk op minimumloonniveau is tegenwoordig zo laag dat het nauwelijks om duizend euro per persoon per jaar gaat.

Wat opvalt is dat in Nederland zoveel mensen een uitkering ontvangen. In Nederland ontvangen verhoudingsgewijs bijna twee keer zoveel mensen als in België een werkloosheids- of bijstandsuitkering terwijl de werkloosheid in België twee keer zo hoog is als in Nederland. In Nederland ontvangen bijna net zoveel mensen een arbeidsongeschiktheidsuitkering als in Duitsland, hoewel Duitsland ruim vier keer zoveel inwoners telt.

In een interview in deze krant vertelde schrijver Nicolien Mizee smakelijk hoe ze tot haar 35ste een bijstandsuitkering had en dat ze elk half jaar naar de sociale dienst moest waar ze dan compleet van in paniek raakte. Volgens Mizee wisten die mensen van het GAK (nu UWV) dat Mizee, vanwege die uitkering, graag afgekeurd wilde worden. Mizee kreeg van het GAK prompt de diagnose ­bipolair want als ze zouden zeggen dat Mizee een beetje een aparte mevrouw was, zou er niks gebeuren.

Toen ik het interview las dacht ik dat ­Mizee een apart geval was. Maar in de podcast Met Groenteman in de kast vertelt Mizee dat veel mensen in haar kennissenkring van een uitkering leven. Mizee is geen aberratie maar maakt deel uit van een subcultuur waarin mensen het doodnormaal vinden om een leven lang een uitkering te ontvangen.

De uitkeringsinstanties moeten hun ledenbestand kritisch tegen het licht houden en kijken voor wie de afstand tot de arbeidsmarkt werkelijk te groot is en voor wie de uitkering een levensfilosofie is. Voor die eerste groep kunnen basisbanen nuttig zijn; naar die tweede groep moeten uitkeringsinstanties minder klantgericht zijn. Misschien moet de belastingdienst een tijd de uitkeringen doen en het UWV de toeslagen.

Om het tekort aan arbeidskrachten op te lossen moet de politiek zich niet blindstaren op mensen met een uitkering. Van degenen in Nederland die wel werken, werkt de helft in deeltijd. Mannen werken gemiddeld 34 uur per week en vrouwen 25 uur per week – dat is ver beneden het gemiddelde in de OESO-landen. Als de mensen in de zorg elke week een uur extra zouden werken, zou het personeelstekort in die sector zijn opgelost.

Uit CPB-berekeningen blijkt dat de marginale druk van belastingen en premies tot een inkomen van 15 tot 20 duizend euro minimaal is en dat die druk vervolgens pijlsnel stijgt tot boven de 60 en zelfs 70 procent. Voor een gediplomeerd verpleegkundige is 25 uur per week werken optimaal. Van elk uur dat je extra werkt hou je netto vrijwel niets over.

Het arbeidstekort wordt in de toekomst nog veel groter. Het minder ruimhartig toekennen van uitkeringen is een deel van de oplossing. Belangrijker is om de marginale belasting- en premiedruk op arbeid te verlagen zodat het voor werkenden aantrekkelijker wordt om meer uren te werken. Dat kan door kapitaalinkomen zwaarder te belasten zoals Bas Jacobs heeft voorgesteld. Ik geloof niet dat de politici in Nederland daar dapper genoeg voor zijn.

Heleen Mees is econoom

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden