Column De Kwestie

Misschien moet de accountant verplicht gereformeerd zijn

‘Op God vertrouwen we. En voor de rest heb je een accountant ­nodig.’ Vijf jaar geleden beschreef Youp van ’t Hek in zijn oudejaarsconference ‘de ­accountant als een gereformeerde pennenlikker die vroeger de administratie nakeek op malversaties en nu als consultant bedrijven adviseert hoe ze binnen de mazen van de wet kunnen frauderen’.

In het verzuilde Nederland was accountancy ooit een gereformeerd beroep, hoewel er in het zuiden ook wel katholieke bedrijven waren. Ze deden geruisloos hun werk totdat de kantoren door fusies steeds ­groter werden, lucratieve taken ­toevoegden als advies en belastingrecht en zich de weelde van zakenbankiers gingen aanmeten.

Sindsdien bleken bij elk nieuw bankroet (Vestia, Ballast Nedam, ­Imtech, SNS Reaal) accountants ­opzichtig te hebben gefaald. Er kwam een verbeterprogramma en een cultuurverandering. Maar veel hielp het niet. Volgens een steekproef van toezichthouder AFM worden nog bij meer dan de helft van de controles fouten gemaakt.

Oorzaak is overhaastheid en te veel druk. Op 22 maart uitte de ­Nederlandse Beroepsorganisatie voor Accountants (NBA) een noodkreet dat nog maar zeven kantoren controles van organisaties van openbaar belang (beursfondsen, ­kredietinstellingen en banken) mogen uitvoeren.

Twee kantoren trokken zich terug uit de ‘eredivisie van de accountantscontrole’, omdat deze controles te veel mensen en middelen vergen en ze het zat zijn om als zondebok te fungeren bij schandalen, maar dat werd niet zo expliciet gezegd. Zeventien organisaties van openbaar belang, waaronder negen beursfondsen, zitten hierdoor zonder ­accountant. Nederland BV is uitgeleverd aan de Big Four (KPMG, E&Y, Deloitte en PwC) en de next three (Baker Tilly Berk, BDO en Mazars).

Inmiddels buigt een commissie Toezicht Accountancysector, ­bestaande uit hoogleraar publieksrecht Annetje Ottow, Nijenrode-onderzoeker Marlies de Vries en voormalig SGP-kamerlid Elbert Dijkgraaf – het is tenslotte een gereformeerd beroep – zich over een nieuwe structuur voor de accountancy.

De Vries’ collega Henk Langendijk legde vorige week een vinger op de zere plek. Hij pleitte bij zijn afscheid als hoogleraar van Nyenrode ervoor accountants door een nieuwe koepelorganisatie te laten benoemen en betalen, zodat onafhankelijkheid is gegarandeerd. Nu bestaat de ­‘bizarriteit’ dat de accountant de jaarrekening controleert van ­degene die hem betaalt. Jaarrekeningen zijn daardoor vaak ‘niet ­getrouw’.

De maatregelen die worden ­getroffen om schandalen te voorkomen zijn volgens Langendijk niet de oplossing: ‘Accountants en leidinggevenden willen fouten liever niet toegeven en een fout krijgt maar zelden een eigenaar.’

Misschien moet de accountant weer verplicht gereformeerd zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden