column Ariejan Korteweg

Minister van Staat is een mysterieuze erebaan, waarvoor je veel moet kunnen maar zelden iets hoeft te doen

Over Sybilla Dekker, en de nieuwe ministers van Staat 

Raadsel: het is een gezelschap zonder wettelijke grondslag, voor het lidmaatschap bestaan geen criteria en wat het doet is schimmig. Om het makkelijker te maken: het is niet Satudarah en ook niet de bond tot algehele noodzaak. 

Minister van Staat is een mysterieuze erebaan, waarvoor je veel moet kunnen maar zelden iets hoeft te doen. Men wordt het tegen de tijd dat een ander mens stopt met werken en was voordien doorgaans iets als premier (Kok, Lubbers - en nee: Balkenende en Van Agt niét), vicepresident van de Raad van State (Tjeenk Willink, Scholten, Ruppert) of prominent minister (Van Kemenade, Van den Broek, Korthals Altes). 

Officieel gebeurt de benoeming op voordracht van de ministerraad. In de praktijk zal het bedisseld worden in het maandagse overleg van premier Rutte met Koning Willem Alexander. 

Vrijdagmiddag kwam er onverwacht nieuws: drie nieuwe ministers van Staat. Rutte wilde niet zeggen hoe de keuze was gemaakt. Wat hij wel zei, was vaag: ‘Mensen die geen hoofdfunctie meer hebben, maar wel een uitstekende maatschappelijke staat van dienst.’ Niet onbelangrijk: ‘Er komen twee dames bij. Tot nu toe zijn het vooral prominente heren op leeftijd.’ Om precies te zijn: van de 123 ministers van Staat waren er twee vrouw: Klompé en Borst. 

De dames zijn Winnie Sorgdrager en Sybilla Dekker, respectievelijk 70 en 76 jaar oud. De heer is Jaap de Hoop Scheffer, ook 70. Gemiddeld zijn ze tien jaar jonger dan het zittende vijftal. Minister van Staat wordt men voor het leven. 

In het verleden formuleerde Rutte de voorwaarden nog hermetischer: ‘Er zijn geen criteria anders dan bijzondere verdiensten die vergelijkbaar zijn met de bijzondere verdiensten van degenen aan wie deze titel eerder is verleend.’ Een gesloten circuit: opvolgers moeten op hun voorgangers lijken. Wie - zoals Thierry Baudet - de benoeming van de vicepresident van de Raad van State het summum van partijkartel vindt, heeft zich nog niet in de Ministers van Staat verdiept. 

Sybilla Dekker Foto Martijn Beekman

De Hoop Scheffer past wel zo’n beetje bij die uitleg. Voor Sorgdrager ligt dat ingewikkelder, vanwege een stormachtig ministerschap. Met hen zijn de coalitiepartijen CDA en D66 in elk geval bediend. Nu nog de VVD, toch al niet rijk bedeeld met ministers van Staat. Vraag je rond op het Binnenhof, dan komen allerlei VVD-namen langs: Zalm vooral, Kroes natuurlijk. Het werd dus Sybilla Dekker. 

Zelfs PvdA-Kamerlid Attje Kuiken, die vorig jaar aandrong op meer vrouwelijke Ministers van Staat, had niet aan haar gedacht. Ze maakten bij de PvdA een shortlist, vertelt ze. Een van de nieuwe dames stond daar op. Dat was niet Dekker. Waarmee ze uiteraard niks wilde afdoen aan de kwaliteit van de benoeming.

Aan de drie jaar dat Dekker minister van Volkshuisvesting was, zijn de herinneringen weinig levendig. Een aardige dame, wordt gezegd. Ze maakt zich nog steeds verdienstelijk, is voorzitter van de tafel borging Tweede Maasvlakte, zit als voorzitter van het Goede Doelen Platform in het web van oud-politici, is financieel toezichthouder op Caribisch Nederland. Daar was ze toen het nieuws haar bereikte. ‘Ik was compleet overrompeld’, zegt ze. ‘Ik mag treden in de voetsporen van twee zeer sterke vrouwen.’ Waaraan ze haar benoeming dankt? ‘Het is een waardering voor alles wat je oppakt. Dat lijstje mag er best zijn, zeker ook na mijn ministerschap.’ 

Frits Korthals Altes, benoemd in 2001 en daarmee - sinds het overlijden van Lubbers - de man met de meeste dienstjaren, vertelt iets opmerkelijks: ministers van Staat zien elkaar alleen op Prinsjesdag, als ze in de Ridderzaal achter de Kamerleden mogen zitten. Lubbers organiseerde een jaarlijkse ‘vriendschappelijke’ ontmoeting, eerst in zijn buitenwoning in Hoonhorst. Na het overlijden van Borst kwam daar de klad in. 

Frits Korthals Altes Foto Martijn Beekman

In het verleden werd Korthals Altes soms gevraagd Nederland te vertegenwoordigen bij de inauguratie of begrafenis van een buitenlands staatshoofd. Het afgelopen jaar verrichte hij welgeteld één formele taak: aanschuiven bij het diner voor de Koning van Jordanië. ‘We zijn nu met acht dus voorlopig ben ik niet aan de beurt.’ Ook met de voordracht van de nieuwe leden had hij geen bemoeienis. ‘Ik hoorde het vrijdagochtend en was verrast. Ik heb hen per brief gelukgewenst.’ 

Max Van der Stoel Foto Joost van den Broek

Koningin Juliana won tijdens kabinetsformaties nog wel eens adviezen bij hen in. Sinds Beatrix is daarvan geen sprake meer. Allure kreeg het ambt wel door Van der Stoel, die als minister van Staat Zorreguieta ging vragen weg te blijven bij het huwelijk van zijn dochter. Nadien zij geen grote activiteiten bekend. Korthals Altes: ‘En als ze er zouden zijn, ga ik er niets over zeggen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.