Column Elma Drayer

Minister Slob heeft groot gelijk als hij aandacht voor burgerschapsvorming wil verplichten

En ineens dook woensdag in dit dagblad de Canon van Nederland weer op – in 2006 bedacht als panacee voor de gebrekkige historische kennis die wij zouden bezitten. Voortaan zou ieder kind op 14-jarige leeftijd weet hebben van de hoogte- en dieptepunten uit de nationale geschiedenis, samengevat in vijftig zogeheten ‘vensters’. Omdat het daarin op school was onderwezen.

Prachtig initiatief, zou je denken. Maar de voorgenomen verplichting ervan riep zoveel weerstand op dat er een waterig compromis overbleef. Tot op de dag van vandaag mogen scholen helemaal zelf weten hoe ze de canon willen invullen.

Aanleiding voor het stuk in de Volkskrant was het nieuws dat minister Arie Slob (ChristenUnie) wettelijk ernst wil maken met het burgerschapsonderwijs. Aangezien geen kind ter wereld komt met een ‘democratisch gen’, vindt hij, ligt die ‘belangrijke opdracht’ bij de scholen. Zij moeten leerlingen wegwijs maken in ‘de spelregels van onze democratie’. En kennis van het vaderlandse verleden hoort daar volgens hem bij.

Dat het daarmee nog steeds naatje is, bleek toevallig ook deze week, uit een enquête die het onvolprezen Historisch Nieuwsblad publiceerde – een naar verluidt ‘representatieve’ steekproef onder bijna 800 Nederlanders van 14 jaar en ouder.

Net als in 2008, toen het blad een vergelijkbare peiling hield, scoorden de deelnemers op de kennis­vragen gemiddeld 5,2. (Jongeren tot 18 jaar haalden een nog lager cijfer: 4,4.) De meeste geënquêteerden wisten heus wel wie de Vader des Vaderlands was en waarover Multatuli’s Max Havelaar ging. Maar dat bijvoorbeeld dit land pas twee eeuwen een koninkrijk is wist slechts 20 procent. En op de vraag naar het Nederlandse aandeel in de trans-Atlantische ­slavenhandel gaf krap één op de vijf het juiste antwoord. De overgrote meerderheid dacht dat dit beduidend hoger lag dan de 5 procent die het in werkelijkheid was.

Minstens zo interessant waren de antwoorden op de vraag waarvoor Nederland zich postuum het meest zou moeten schamen. ‘Spontaan’ noemden de deelnemers het vaakst het slavernijverleden en de slavenhandel (29 procent). Het koloniale tijdperk kwam met 19 procent op de tweede plaats.

Die uitkomst zou antiracisme-activisten wellicht tot vreugde kunnen stemmen. Zij hameren immers gedurig op wat zij de ‘witte onschuld’ noemen: Nederland zou zijn duistere episodes bij voorkeur ontkennen of bagatelliseren. Uit deze enquête blijkt het tegendeel. De ondervraagden overschatten collectief het aandeel in de slavenhandel én op hun schaamtelijstje staat wat onze voorvaderen zoal overzee uitspookten bovenaan.

Hoe dan ook kan het geen kwaad, lijkt mij, om het nationale geheugen op te frissen – te beginnen in het basisonderwijs.

Sowieso heeft minister Slob groot gelijk als hij aandacht voor burgerschapsvorming wil verplichten. Al in 2016 bespeurde journalist Margalith Kleijwegt (in het rapport Twee werelden, twee werkelijkheden) dat er in het voortgezet en hoger onderwijs sprake was van een toenemende ‘mentale segregatie’. ‘Leerlingen met verschillende denkbeelden die wel bij elkaar in de klas zitten, staan soms lijnrecht tegenover elkaar en zijn daarnaast maar matig geïnteresseerd in elkaar.’ De reportage van journalist Kim van Keken in De Groene Amsterdammer van vorige week bevestigde dit treurige beeld. (‘Juf, ik wil niet naast een homo zitten’, luidde de kop.)

Zelf sprak ik anderhalf jaar geleden met de directeur van een randstedelijke hogeschool. Ook hij maakte zich zorgen over de ‘versplinterde identiteiten’ en de ‘versnippering’ die hij om zich heen ontwaarde. Ook hij signaleerde studenten die een ‘democratisch tekort’ lieten zien (‘En die hebben, kan ik je verzekeren, niet altijd een kleurtje’). En ook hij vond dat het onderwijs, inclusief zijn eigen school, ‘een beetje te slordig’ was geweest met het bijbrengen van ‘de basale, democratische waarden’.

Natuurlijk, docenten hebben al genoeg aan het hoofd. Het zal niet eenvoudig zijn om ook deze loodzware klus te klaren. Maar een andere weg? Ik zie hem niet.

Lees ook: ‘Bied Burgerschapsonderwijs elk leerjaar aan, van peuter tot puber’

Door gebrek aan helderheid en toezicht is het burgerschapsonderwijs niet optimaal. Brengt het nieuwe wetsvoorstel van minister Slob verandering?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.