Minister Schippers: stop de ziekenhuisfusies

Gezondheidszorg Minister Schippers is zelf verantwoordelijk voor de golf van ziekenhuisfusies. Tijd voor een fusieverbod.

Beeld anp

Er zijn te veel ziekenhuisfusies, aldus minister Schippers. Nu de fusiegolf de meeste kustgebieden heeft overstroomd, komt de minister uitleggen dat die golf niet had moeten ontstaan. Terwijl zij er toch vooral verantwoordelijk voor is.

Want waarom zijn er zoveel fusies? Een korte analyse. Wie de inkoopmacht concentreert bij vier verzekeraars, moet niet verbaasd zijn dat de verkopers, de ziekenhuizen dus, naar verkoopmacht op zoek gaan. De verzekeraars spelen ziekenhuizen tegen elkaar uit: als u niet deze prijs of deze kwaliteit kunt bieden, gaan we naar de buurman.

Regelgeving en verantwoording

Wie, zoals deze minister, gelooft in de gezondmakende werking van de markt, moet verwachten dat de buurmannen zich dan ook verenigen. Ten tweede: de ziekenhuizen worden steeds meer geconfronteerd met gedetailleerde vormen van regelgeving en verantwoording. Deze minister deelde niet zo lang geleden mee dat deze regeltjes voor het grootste deel niet van haar department afkomstig zijn. Een gotspe: zij draagt de Inspectie, de Nederlandse Zorgautoriteit, het Kwaliteitsinstituut en andere ten dele van haar afhankelijke clubs uit die regeltjes te maken en te handhaven. Een verpleegkundige besteed tot dertig procent van haar of zijn tijd aan administratie.

Ik vind dat een schande en de minister is daar grotendeels verantwoordelijk voor. Al die regeltjes dragen er rechtstreeks toe bij dat kleine ziekenhuizen in grote problemen komen; meer massa maken in de vorm van fuseren is dan vaak de enige oplossing. Ten derde: het spook van de zogenaamde volume/kwaliteit verhouding dwaalt door Nederland. Natuurlijk is de kwaliteit ermee gediend als iemand iets met enige regelmaat doet. Maar boven een bepaalde grens neemt de kwaliteit met meer doen niet toe, misschien zelfs af.

Een voorbeeld. Voor borstkanker, een ziekte waarvan ik als oud-hoogleraar oncologie een beetje verstand heb, is nu goed uitgezocht dat die grens bij 75 patienten per jaar ligt. Veel ziekenhuizen halen die grens. Maar sommige behandelaars en verzekeraars prediken veel hogere getallen. Waarom weet ik niet maar kwaliteit kan niet de reden zijn.

Dit soort onzinnige normen leiden ertoe dat kleinere ziekenhuizen geen contract meer krijgen en belangijke functies in de oncologische zorg kwijtraken. Dan maar fuseren zodat binnen fusieverband de patient toch onder lokale behandeling kan blijven. De minister heeft in woord ('ziekenhuizen moeten specialiseren') en beleid (geen verzoek aan de NZa om dit contracteergedrag te beteugelen) aan deze ontwikkeling bijgedragen. Kortom, berouw komt na de zonde maar zuur is het wel.

Weinig

Waarom heeft ze eigenlijk gelijk? In 2012 gaf ik in Nieuwspoort een verhaal onder de titel: '100 ziekenhuizen is te weinig'. Doel was om de ogen te openen voor drie feiten. Ten eerste: de ziekenhuiszorg gaat voor het grootste deel niet over bijzondere en ingewikkelde dingen maar over relatief veel voorkomende aandoeningen die niet vragen om een superspecialistische aanpak. De meeste ziekenhuizen moeten niet specialiseren maar juist generaliseren om de patiënt zonder tunnelvisie te kunnen behandelen. Voor de echt ingewikkelde en zeldzame zaken kunnen we naar de Universitaire Medische Centra en enkele andere grote en gespecialiseerde instellingen.

Ten tweede: een groot deel van de patiënten is op leeftijd. Tweederde van de patiënten boven de 65 jaar heeft twee of meer aandoeningen en veel van deze patiënten gebruiken meer dan een geneesmiddel. Deze patiënten over meerdere ziekenhuizen 'verkavelen' is gevaarlijk; ze verspreiden over de superspecialistische afdelingen van een groot gefuseerd ziekenhuis evenzeer. Ze zijn gebaat bij het houden van hun behandeling in zo weinig mogelijk handen.

Ten derde: deze handen moeten zich verbonden weten met de huisarts en de sociale context van de patiënt. Maak deze verbindingen kort, snel en effectief. Een relatie met een veelheid aan deelspecialisten in een groot ziekenhuis staat daarmee op gespannen voet. Kortom: spreiding van gewone zorg is naast concentratie van bijzondere zorg essentieel voor kwaliteit. In de fusiegolf is die notie overspoeld.

Beeld anp

Verbod op fusies

Kunnen we nog terug? Ik denk het wel maar niet zonder actief ingrijpen. Zelfs deze minister moet nu inzien dat de markt dat niet voor ons zal doen. Mijn voorstel is om de Nederlandse Zorgautoriteit nu te vragen om te doen waar ze voor is: de markt zo reguleren dat de burger en patiënt het beste worden bediend. Dat betekent verbod op fusies, bestuderen van recente fusies op effecten voor de toegankelijkheid en de spreiding van gewone zorg, verbod op verdere vorming van regiomaatschappen en bestuderen van de effecten daarvan.

Ontwikkel tegelijkertijd een paar modellen van samenwerking tussen ziekenhuizen en huisartsen die ertoe bijdragen dat ook in een marktstelsel de zorg voor de 'gewone' patiënt toegankelijk en samenhangend blijft. Met die 'gewone' patiënt bedoel ik ook de vrouw met borstkanker, die in veel gevallen ouder dan 65 is en met meer aandoeningen te leven heeft. Onrealistisch? Misschien, maar deze minister heeft de naam krachtdadig te zijn. Dat kan zij nu tonen. Geef de zorg terug aan de patiënt.

Geert Blijham is emeritus hoogleraar interne geneeskunde en oncologie en voorzitter van het UMCU.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden