Minister Klink trapt te snel op de rem

Het kabinet heeft kans gezien zich op een gevoelig terrein opnieuw in de vingers te snijden. Ditmaal was het minister Klink van Volksgezondheid die al voor de officiële presentatie van een advies over orgaandonatie de conclusie had getrokken dat een verandering van het huidige systeem, waarbij iedereen zich uit eigen beweging als donor moet laten registreren, niet nodig is. Hoewel zijn standpunt nog in het kabinet moet worden besproken, was de Coördinatiegroep Orgaandonatie terecht verontwaardigd .


In weerwil van het shockeffect van BNN’s Grote Donorshow, nu een jaar geleden, is er nog steeds een groot tekort aan organen. Ook in politiek opzicht is sindsdien weinig vooruitgang geboekt. Iedereen is het er over eens dat het dringend gewenst is dat meer mensen zich laten registreren als donor, maar over de manier waarop dat doel moet worden bereikt, blijven de meningen verdeeld.

Als het aan minister Klink ligt, brengt het advies van de coördinatiegroep daar geen verandering in. Deze commissie onder leiding van voormalig D66-voorman Terlouw stelt voor dat Nederland net als bijvoorbeeld België overschakelt op het ‘ja, tenzij’-systeem. Iedereen is in dat geval donor, tenzij hij aangeeft dat niet te willen. Dit systeem zou, zo is de verwachting, meer donoren opleveren. Volgens Klink is dat geen uitgemaakte zaak.

De controverse betreft zowel de effectiviteit – hoeveel extra organen levert dit systeem op – als de principiële vragen die deze benadering oproept. In hoeverre prevaleert de solidariteitsgedachte hier boven de zeggenschap van het individu over zijn eigen lichaam? Mag iemand worden gedwongen een keuze te maken?

Een feit is dat er een discrepantie bestaat tussen het aantal mensen dat in enquêtes zegt voorstander te zijn van orgaandonatie en het aantal mensen dat daadwerkelijk de moeite neemt zich als donor te laten registreren. Voorlichtingscampagnes hebben nauwelijks effect. In de praktijk komt het erop neer dat het vaak de nabestaanden zijn die beslissen of organen mogen worden uitgenomen. Zo’n beladen beslissing moet meteen na het overlijden worden genomen en dat is niet bevorderlijk voor een rationele afweging. Een ‘ja, tenzij’ of geen-bezwaarsysteem kan helpen twijfels weg te nemen.

Voor zover minister Klink in zijn concept-voorstel iets aan het huidige registratiesysteem wil veranderen, is dat hij het vetorecht van nabestaanden nadrukkelijk wil vastleggen. Dat vergroot eerder de kans dat ook als iemand aangeeft donor te willen zijn, zijn wens na zijn dood alsnog wordt genegeerd. Dit staat evenzeer op gespannen voet met het zelfbeschikkingsrecht als het ‘ja, tenzij’-systeem. In het voorstel van de coördinatiegroep houdt men overigens het recht de beslissing aan de nabestaanden over te laten.

In 2005 stemde een nipte meerderheid van de Tweede Kamer tegen invoering van een geen-bezwaarsysteem. Dat mag voor het kabinet nu geen reden zijn alles bij het oude te laten, in de wetenschap dat ieder jaar tientallen mensen overlijden omdat er voor hen geen donororgaan beschikbaar was. Als een ander, minder vrijblijvend systeem daar verandering in kan brengen, verdient dat op zijn minst serieuze bestudering. Ook door het kabinet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden