Column Peter de Waard

Minister Hoekstra kan op Prinsjesdag een daad stellen

Niet de centrale banken maar de overheden moeten de economie op stoom houden. Zij kunnen geld investeren in zaken die van belang zijn voor toekomstige groei zoals duurzaamheid, infrastructuur en onderwijs, terwijl veel van het geld dat de ECB via de banken in de economie pompt, verdwijnt in speculatie in vastgoed en aandelen.

Inmiddels lijkt ook Brussel dit te beseffen. De grondwet van de muntunie, het zogenoemde Stabiliteits- en Groeipact, staat eindelijk ter discussie. Zaterdag in Helsinki werd door de ministers van Financiën van de eurozone (zonder Wopke Hoekstra die zich beriep op Prinsjesdagverplichtingen) besloten dat de regels van het pact transparanter en simpeler moeten. Daarnaast wordt gedacht aan een Gouden Regel die eurolanden de mogelijkheid geeft investeringen te doen zonder dat die uitgaven meetellen in de beoordeling van de jaarlijkse begroting.

Het stabiliteitspact werd in 1997 – twee jaar voor de invoering van de euro – afgesloten onder Duitse druk. De euro moest even hard worden als de geliefde D-mark. Geen eurozoneland zou een begrotingstekort van meer dan 3 procent van het bbp en geen staatsschuld hoger dan 60 procent van het bbp mogen hebben. Wie zich niet aan deze regels hield, zou ongenadig worden gestraft.

In 2003 waren Duitsland en Frankrijk – tot ergernis van de Nederlandse minister van Financiën Gerrit Zalm – de eersten die deze afspraak aan hun laars lapten en daar zonder kleerscheuren mee wegkwamen. Griekenland en Italië hadden er vervolgens ook geen boodschap aan. Pas in 2010 sloeg de Europese Commissie ineens alarm. Griekenland en later ook andere landen in Zuid-Europa werden met het mes op de keel gedwongen orde op zaken te stellen, waarbij ze in de woorden van economen als Paul Krugman ‘hun economie kapot bezuinigden’. Of de bezuinigingen leidden tot een lager bbp, waardoor het land per saldo in de misère bleef.

Speculanten gingen vervolgens enorme bedragen verwedden op de ineenstorting van de eurozone, totdat Mario Drahgi met zijn fameuze Whatever it takes-toespraak de markten in het gareel kreeg.

Pas zeven jaar later dringt het besef door dat de EU toen al beter het Stabiliteits- en Groeipact had kunnen aanpassen. De fixatie op het begrotingstekort is fout. Het begrotingstekort van de VS overschrijdt dit jaar de 1.000 miljard dollar, ruim 5 procent van het bbp, maar de VS maken dit goed door een hogere groei. Misschien zou het beter zijn zich alleen te richten op de staatsschuld. Zolang de primaire overheidsuitgaven (wat de overheid spendeert zonder rekening te houden met de rentebetalingen) lager blijven dan de potentiële groei zal de staatsschuld dalen.

De Zuid-Europese landen vinden dat een prima idee, die in het noorden hebben er moeite mee, zo bleek in Helsinki. Minister Wopke Hoekstra kon niets zeggen. Hij kan op Prinsjesdag wel een daad stellen. Zonder Duits Dictaat zijn er geen Draghi’s meer nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden