Opinie vruchtbaarheidsbehandeling

Minister Bruins verheft opnieuw het heterogezin tot norm

Alleen heterostellen hebben voortaan recht op KID. De argumenten daarvoor zijn beschamend en achterhaald, betogen onderzoekers Else Vogel en Rebeca Ibáñez Martín.

Minister Bruno Bruins voor Medische Zorg en Sport (VVD) in oktober 2018. Beeld ANP

In de afgelopen decennia werd kunstmatige inseminatie met donorsperma (KID) vergoed vanuit het basispakket. Het zorginstituut Nederland en de zorgverzekeringsmaatschappijen zijn echter van mening dat behandelingen voor niet-heteroseksuele mensen niet vergoed kunnen worden, omdat hier een ‘medische indicatie’ ontbreekt, zoals onvruchtbaarheid. Minister Bruno Bruins (Medische Zorg en Sport) heeft op 4 maart in navolging van dit perspectief en in weerwil van de beroepsvereniging voor gynaecologen en belangenorganisaties besloten dat de eerdere vergoedingspraktijk op een ‘misverstand’ berust. Nu wordt de zorg alleen vergoed voor vrouwen met een mannelijke partner, ongeveer een derde van de groep die voorheen aanspraak maakte op voortplantingsgeneeskunde.

Gezinsuitbreiding als gunst

Verreweg de meeste verslaggeving rondom deze maatregel richt zich op het grote leed dat lesbische of alleenstaande vrouwen met deze maatregel wordt aangedaan. Kinderen krijgen was altijd al moeilijk en duur voor de betreffende groep, maar met de nieuwe situatie zal het voor nog minder mensen mogelijk worden hun kinderwens in vervulling te laten gaan. Met de maatregel raakt Bruins echter niet alleen deze kwetsbare groep, maar ook onze samenleving als geheel. De vergoedingsstructuur vormt mede wat, in de Nederlandse samenleving, een familie is. Het reguleert welke families kunnen rekenen op ondersteuning van de staat, en welke geen zorg en medische bescherming kunnen genieten. De maatregel neemt zo stelling in een maatschappelijke discussie en verheft het heterogezin wederom tot norm. Voor hetero’s blijft gezinsuitbreiding een recht, voor anderen wordt het nog meer een gunst.

Door het besluit te formuleren als slechts een ‘bevestiging’ van de huidige regelgeving ontneemt Bruins de samenleving bovendien de kans te komen tot een democratische besluitvoering over een belangrijke sociale en politieke kwestie: een gevaarlijke ontwikkeling.

Biologie-van-de-koude-grond

Het argument waarmee deze maatregel verkocht wordt, namelijk dat het de getroffen groep ontbreekt aan de ‘medische noodzaak’ die heterostellen wel hebben, bevestigt nogmaals de ongelijke lat waarmee diverse families gemeten worden. Biotechnologische interventies zoals KID, In-Vitro Fertilisatie (IVF) en Intra Uteriene Inseminatie (IUI) hebben voortplanting al lang uit het domein van de natuurlijke fenomenen getrokken. Onvruchtbaarheid is niet langer ‘pech’, maar een probleem waarop technologisch geïntervenieerd kan worden. Bruins argument valt echter terug op een onovertuigend en opportunistisch onderscheid tussen dat wat ‘natuurlijk’ is (onvruchtbaar zaad) en ‘sociaal’ (een lesbische ‘leefstijl’).

Hij gaat zo voorbij aan het feit dat in deze tijd dit onderscheid simpelweg niet langer standhoudt. Geconfronteerd met hedendaagse technologische mogelijkheden is de grens tussen behandeling en verbetering, tussen zorg en sociale ondersteuning voor zowel heterostellen als andere families fundamenteel ambigu. Dit betekent niet dat beide geen recht hebben op ondersteuning bij gezinsuitbreiding, maar vraagt juist om een maatschappelijke discussie over hoe we ons ethisch verhouden tot de technologische mogelijkheden die voorhanden zijn. De uitkomst van deze discussie zal een bepaald soort samenleving ‘telen’, in vrij letterlijke zin. Met een beschamende biologie-van-de-koude-grond laat Bruins deze kwetsbare ethische en politieke kwestie echter over aan financiële belangen, met als waarschijnlijk gevolg dat er minder kinderen in diverse gezinnen geboren zullen worden.

Een historische overwinning voor vrouwen- en lgbtqi-rechten wordt zo zonder debat tenietgedaan.

Rebeca Ibáñez Martín en Else Vogel zijn beide onderzoeker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden