ColumnRutger Pontzen

Minder witte mannen in de kunst? Sweet dreams!

Dat de kunstenaars oer-Hollandse namen hebben als Maarten, Jan Willem, Frank, Daan en Jop, daar kunnen ze zelf ook niets aan doen. Net zomin als dat ze alle vijf een witte huid hebben. En allemaal man zijn.

Overmacht heet zoiets. Ze zijn ermee geboren.

Wat géén overmacht is: dat deze Utrechtse kunstenaars – Maarten Baas, Jan Willem Deiman, Frank Halmans, Daan Paans en Jop Vissers Vorstenbosch – zijn gekozen om een permanente opstelling te maken voor de nieuwe Centrale Bibliotheek aan de Neude in Utrecht, zoals deze week bekend werd gemaakt

Vijf witte mannen, anno 2020; je moet wel lef hebben, een jaar nadat er een golf van verontwaardiging door de kunstwereld is gerold over het beperkte aandeel van vrouwen en kunstenaars met een niet-Nederlandse achtergrond in collectieopstellingen en tentoonstellingen. De zoveelste golf. Want de kunstwereld is een hardnekkige als het erom gaat het patriarchaat van zijn beleid af te brengen. Er zijn blijkbaar heel wat protesterende Guerrilla Girls nodig om de zaak in beweging te brengen – ‘gorillavrouwen’ die nu aan de grens van Utrecht zijn tegengehouden.

Over patriarchaat gesproken: een maand geleden maakten het Stedelijk Museum Schiedam en Museum Schunck in Heerlen bekend gezamenlijk een werk van Yael Bartana te hebben gekocht. De aankoop bestaat uit blauwe neonletters waarmee Bartana de oneliner heeft geschreven ‘Patriarchy is History’. Toegegeven, voor een witte man van zekere leeftijd is dat natuurlijk even slikken. Met drie woorden is door Bartana een heel tijdperk afgesloten. Een krachtige daad.  

Mooi is de rol die het Mondriaan Fonds speelde bij deze aankoop. Dat investeerde namelijk in dit ‘gezamenlijke initiatief’. Het past in de richtlijnen waarmee er tegenwoordig moet worden gesubsidieerd. Liet het fonds al niet een tijdje geleden, samen met vijf andere rijkscultuurfondsen, weten dat Nederland verplicht is het Unesco-verdrag over ‘diversiteit en pluriformiteit van cultuuruitingen’ na te leven? Een ander citaat: ‘Diversiteit is niet de uitzondering maar de regel zelf: dat is onze toekomst.’

Het was een heuglijke mededeling. 

Maar wat blijkt: datzelfde Mondriaan Fonds ondersteunt nu ook, met een aantal andere, het kunstaanbod in de nieuwe Bibliotheek Neude. Blijkbaar belijdt het fonds iets met de mond dat het met geld lijkt tegen te spreken. Wat overigens ook voor de Utrechtse bibliotheek zelf geldt die, naar verluidt, toegankelijk wil zijn voor een breed publiek; ‘een inspirerende plek in de stad die in het teken staat van een leven lang persoonlijke ontwikkeling met lezen, leren, informeren, kunst & cultuur [...]’. 

Hoe is dat te rijmen met de eenzijdige voorkeuren voor de Maartens, Jan Willems, Franks, Daans en Jops van deze gemêleerde wereld? Het voelt toch aan alsof de bibliotheek straks de deuren opent met kasten vol boeken van uitsluitend witte, westerse, mannelijke auteurs.

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Merlijn Kerkhof, Rutger Pontzen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, ­muziek, theater of beeldende kunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden