Minaret als middelvinger

Zwitserland heeft met zijn referendum een halt toegeroepen aan de symbolische expansie van de islam. Eindelijk ruimte voor contemplatie

Het nieuws is nog vers en de gevolgen zijn nog niet te overzien, maar de eerste reactie uit de moslimwereld is er en precies zoals viel te verwachten. Ik heb het over de uitslag van het referendum in Zwitserland tegen verdere bouw van minaretten; iets meer dan de helft stemde voor een verbod. Een onverwacht, maar belangrijk resultaat.

Laten we eerst met de humor beginnen. Die komt, zoals altijd onbedoeld, van islamitische kant.

Sjeik
‘Dit voorstel moet niet alleen worden gezien als een aanval op de godsdienstvrijheid, maar ook als een poging om de gevoelens te beledigen van de moslimgemeenschap binnen en buiten Zwitserland.’ Aldus sprak de Egyptische ‘invloedrijke’ grootmoefti sjeik Ali Gomaa.
Waarom wordt het woord moefti of moslimgeestelijke eigenlijk altijd voorafgegaan door ‘invloedrijke’? Is dit om te benadrukken dat de persoon in kwestie niet van de straat is of dat zijn oordeel door ontelbaar veel miljoenen gehoord wordt?

In dit geval is het antwoord duidelijk: Ali Gomaa is een groot voorvechter van godsdienstvrijheid. Fijn om te weten. De christelijke Kopten en de Bahai, die niet erkend worden in Egypte, zullen hem daar vast en zeker op handen dragen.

En aangezien joodse en christelijke organisaties in Zwitserland de bevolking opriepen om tegen het verbod te stemmen, zal de invloedrijke grootmoefti zich nu vast nog meer inzetten voor deze minderheden. Niet eens als kwestie van wederkerigheid, die node wordt gemist bij de islam, maar vanwege de vermeende gezamenlijkheid van de monotheïstische religies die ons keer op keer, maar tevergeefs, wordt ingehamerd. Dit aambeeld is ook al murw gebeukt.

Zouden moslims nu belemmerd worden in hun godsdienstuitoefening omdat toekomstige moskeeën geen minaret zullen hebben? Wordt het gebed alleen aanvaard door Allah als het plaatsvindt onder een toren die wedijvert met de toren van Babel? Natuurlijk niet. Of zou er vrees zijn ontstaan, omdat (ik durf het nauwelijks te denken) er andere hoge torens gezocht moeten worden om sodomieten vanaf te flikkeren?

O ja, en de gevoelens van de moslimgemeenschap zijn weer beledigd. Vertrouwde zaken geven een behaaglijk gevoel.

Nu serieus.

Vreugde
Hoewel ik een afkeer heb van algemene verboden, kon ik bij het horen van het nieuws een bepaalde vreugde niet onderdrukken. Natuurlijk, het is een symbolische daad: de islam wordt op geen enkel praktisch niveau tegengestreefd.

Een verbod op minaretten is geen verbod op geloofbelijdenis. Maar zo’n symbolisch besluit is belangrijk, omdat de symbolische expansie van de islam op deze manier een halt wordt toegeroepen. We weten allemaal hoezeer moslims hechten aan cosmetica, stof en steen, dat wil zeggen aan hoofddoek en minaret.

Maar als ik mij niet vergis en als ik tijdens de afgelopen ramadan de televisie, de kranten en internet goed heb begrepen, gaat het de moslims om de spiritualiteit van de islam, om de innerlijke beleving, en daar draagt een minaret niks toe bij. Een minaret is een statement en dat deze niet door iedereen gewaardeerd wordt, is goed te begrijpen.

Hoe vaak hoorden we niet, telkens als er een nieuwe moskee zou worden gebouwd, dat deze met de hoogste minaret van Europa zou komen? Waarom eigenlijk? Vanwaar die drang tot ‘de grootste’? (Wie schreef ook alweer over minaretten dat ‘ze fier als opgeheven middelvingers rijzen’?)

Ik denk dat nadrukkelijkheid en triomfalisme hier een rol spelen. Het is een langwerpige overwinning voor een zichtbare islam. En gezien de landen waar de geldschieters huizen, is dat niet vreemd.

Wat voegt de moskee op sociaal gebied toe aan de samenleving? Ik heb het al eerder geschreven: als moskeeën samen zouden werken met kerken om vluchtelingen op te vangen, daklozen onderdak te bieden, bange vrouwen een toevlucht te bieden, dan zou de maatschappij als geheel hiervan waarlijk profijt hebben. Dan zou een moskee functioneel geïntegreerd zijn. Af en toe een interreligieuze dialoog is niet genoeg; dat is een maskerade van goede bedoelingen.

Angst
ariq Ramadan sprak van een ‘catastrofaal’ (toe maar) besluit dat voortkomt uit angst. En al zou het voortkomen uit angst, is deze angst niet legitiem? Alle apologeten met zoetgevooisde verhalen over de universaliteit van de islam, alle relativerende onzinverhalen over de contextgebondenheid van de donkere kanten van de Koran (‘dat moet je in de tijd zien’) hebben blijkbaar die angst niet weg kunnen halen. En dat heeft niks te maken met de zogenaamd heersende ‘islamofobie’. In elk geval heeft het Zwitserse volk te kennen gegeven zich niet meer te laten begoochelen.

Men kan wel de ene iftar na de andere aflopen en met volle buik en begripvolle glimlach de schoenen bij de uitgang van de moskee weer aantrekken; dit neemt echter niet weg dat men is gaan inzien dat deze gelegenheden niet meer zijn dan folklore – en in het ergste geval een poppenkast. Het is geen substituut voor de dagelijkse wereld.

Dat er van islamisering geen sprake is, wordt weerlegd door de Zwitserse overheid zelf, die vreest voor repercussies uit islamitische landen en voor het gevaar van radicalisering.

Gijzeling door ‘moslimgevoeligheden’ is een vorm van islamisering.

Volk
Hiertegen heeft het Zwitserse volk zich uitgesproken. Geen zichtbare islam meer. Hoeveel integratie-initiatieven via moskeeën zijn er hier al niet mislukt? Ik denk aan de Poldermoskee (weinig polder, veel onverbiddelijke woestijn) en de Westermoskee.

En in plaats van nog een initiatief via een moskee, al dan niet met minaret, zou een tijd van contemplatie veel meer nut hebben. Want wat Europa en niet op de laatste plaats de moslims zelf nodig hebben, is niet meer islam, maar juist minder, veel minder.

Zie ook moskeewijzer.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden