Opinie

Milieutaks is fragiele grondslag

Het verlagen van de belasting op arbeid is goed, maar kan niet worden gecompenseerd door verhoging van de belasting op milieu en grondstoffen.

Het Prinses Amalia Windpark, in de Noordzee, ter hoogte van IJmuiden.Beeld anp

Het klinkt logisch en aantrekkelijk: belast arbeid minder, milieu- en grondstoffengebruik meer en de vraag naar arbeid stijgt en milieuvervuiling en het gebruik van grondstoffen dalen. Kortom, de ideale ingrediënten van een nieuw belastingstelsel (Kleinknecht en co-auteurs, 24 maart).

Echter, de bouwstenen zijn te fragiel om het nieuwe belastingstelsel op te baseren. Op de eerste plaats leidt lang niet iedere milieuheffing (waarmee hieronder ook grondstoffengebruik wordt aangeduid) tot minder vervuiling.

Accijnsverhogingen

Een overbekend tegenvoorbeeld is de heffing op autobrandstof. Alle accijnsverhogingen tot nu toe hebben slechts geleid tot een geringe, tijdelijke afname van het autogebruik. Ook hebben ze niet geleid tot meer, maar tot minder werk, getuige de klachten van de pomphouders in de grensstreken. Om het autogebruik substantieel terug te dringen zouden de brandstofaccijnzen veel drastischer moeten worden verhoogd.

Een heffing die niet leidt tot minder milieuvervuiling faalt uit milieuoogpunt maar is goed voor de schatkist. Immers, een succesvolle milieuheffing ondermijnt zichzelf als belastinggrondslag. Hoe meer de heffing de milieuvervuiling terugdringt, des te lager de belasting opbrengsten.

Een effectieve milieuheffing biedt slechts tijdelijk soelaas voor de schatkist. Daarom zal bij de vaststelling van de hoogte van een milieuheffing - ter compensatie van de verminderde opbrengsten uit de belasting op arbeid - vastgesteld moeten worden wat het hoofddoel is. Als het milieuverbetering is, dan zal het niveau van de heffing zo hoog moeten zijn dat de milieuvervuiling daadwerkelijk vermindert. Tegelijkertijd zal er dan gezocht moeten worden naar een alternatieve belasting ter compensatie van de dalende inkomsten uit de milieuheffing. Is de schatkist het hoofddoel, dan zal de heffing niet te hard mogen bijten.

Henk Folmer.

Milieuvervuiling

Lang niet altijd geldt dat hogere milieuheffingen en lagere belastingen op arbeid tot meer werk leiden. Zo zal een heffing op bestrijdingsmiddelen, hoe hoog ook, niet leiden tot de inzet van arbeid om onkruid met de hand te wieden. Sterker nog, wanneer milieu en arbeid in een vaste combinatie worden gebruikt zal verminderd milieugebruik gepaard gaan met minder werk. Immers, minder milieugebruik betekent ook minder werk. Bovendien leidt een milieuheffing tot hogere kosten, waardoor een bedrijf op zoek gaat naar kostenreductie, bijvoorbeeld via ontslag van personeel.

Maar ook wanneer arbeid en milieu minder vast aan elkaar gekoppeld zijn, zullen hogere milieuheffingen en lagere belastingen op arbeid niet zonder meer alle gewenste effecten teweegbrengen, zeker niet voor wat betreft het milieu. Immers, wanneer meer werklozen een baan vinden of wanneer de lonen stijgen, zal er meer worden geproduceerd en geconsumeerd, wat de milieuvervuiling zal doen toenemen.

Evenals belasting op arbeid heeft geleid tot een zoektocht naar minder arbeidsintensieve productietechnieken, zullen hogere milieuheffingen een zoektocht in gang zetten naar technieken die de heffingen omzeilen. Zoals beschreven door Kleinknecht c.s., is dit een prikkel tot innovatie waardoor nieuwe banen kunnen ontstaan. Echter, de nieuwe banen zijn niet per se geschikt voor de mensen die door de hogere milieuheffingen hun baan hebben verloren. De nieuwe banen zijn vooral hoogwaardige onderzoeksbanen, gevolgd door productiebanen die niet zonder meer geschikt zijn voor degenen die hun baan hebben verloren.

Moeizaam proces

Belastingherziening is een moeizaam en langdurig proces. Het is daarom van het grootste belang een stelsel te ontwikkelen dat voor langere tijd mee kan en zo veel mogelijk problemen omvat, die met belastingheffing beïnvloed worden.

Kleinknecht c.s. constateren terecht dat we te weinig banen, te veel vervuiling en een te groot gebruik van grondstoffen hebben. Ieder van deze problemen dient in het nieuwe belastingstelsel een plaats te krijgen, waarbij inderdaad de belasting op arbeid verlaagd en de milieuheffingen verhoogd moeten worden.

Echter, het koppelingsvoorstel van Kleinknecht c.s. - waarvan zij stellen dat het in lijn is met voorstellen van de Europese Commissie, de OESO, het IMF, de eurogroep en de ILO - ondermijnt een grondslag van het nieuwe belastingstelsel, of het schiet tekort voor wat betreft de milieudoelstellingen.

Om de structurele tekorten als gevolg van de verlaging van de belasting op arbeid te dekken, zal uitgeweken moeten worden naar de verhoging van belastingen met een meer solide basis, bijvoorbeeld belasting op vermogen. De tijdelijke opbrengsten uit effectieve milieuheffingen zouden kunnen worden gebruikt om korter lopende uitgaven te dekken, bij voorkeur ten behoeve van milieuverbetering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden