Column Bert Wagendorp

Mijn opa draait zich om in zijn graf: schaf artikel 23 af. (Opa, wees gerust, gebeurt toch niet)

Cornelius Haga (1578-1654) stond lange tijd bekend als de eerste ambassadeur van de Verenigde Nederlanden in het Ottomaanse Rijk, maar nu is hij opeens iets anders: naamgever van een islamitisch lyceum in Amsterdam. Dat kwam vorige week in het nieuws door een brief van de Nationaal Coördinator Terreurbestrijding en Veiligheid (NCTV). Die waarschuwde burgemeester Halsema dat de school een broeinest is van salafistische ideeën, lak heeft aan democratie en integratie en dat er banden zijn tussen ‘richtinggevende’ personen op de school met een terreurbeweging.

Je zou zeggen: kijken of het klopt wat Pieter-Jaap Aalbersberg van de NCTV beweert en als dat zo is: sluiten die handel en een hek met hangsloten erom. Ook in het belang van alle gematigde Nederlandse moslims. Maar zo gemakkelijk is het niet. De gemeente Amsterdam heeft die bevoegdheid niet en de landelijke overheid alleen onder bepaalde omstandigheden.

Artikel 23 van de Grondwet garandeert de vrijheid van onderwijs. Het dateert uit 1917 en bepaalt dat iedereen een school mag beginnen op basis van eigen principes en beginselen en daarvoor geld krijgt van de overheid. Dat was het de uitkomst van een ‘schoolstrijd’ waarin confessionelen pleitten voor gelijkstelling van openbare en christelijke scholen.

Het bestuur van het Cornelius Haga Lyceum kent artikel 23 van buiten. De gemeente Amsterdam verzette zich jarenlang tegen oprichting van de school, maar moest zich in 2017 na een reeks van verloren rechtszaken gewonnen geven, de school kwam er.

Halsema nodigde een van de bestuursleden en mede-oprichters van de school uit voor een gesprek op het gemeentehuis. Zij ontving van Söner Atasoy de brief retour, maar niet nadat deze er een hand met een opgestoken middelvinger op had getekend. In de Volkskrant maakte Atasoy NCTV en de burgemeester uit voor ‘incompetente randdebielen’ die zijn school zonder vorm van bewijs probeerden zwart te maken. Wat daarvoor het motief zou kunnen zijn legde hij niet uit.

Uit een stuk van Rik Kuiper in de Volkskrant van 8 maart bleek hoe weinig middelen de overheid heeft om scholen waar antidemocratische, intolerante of radicale boodschappen worden verkondigd te sluiten. Minister Slob van Onderwijs gaat nu de financiën van het Cornelius Haga onderzoeken om te zien of er langs die weg iets kan worden gedaan – de Al Capone-aanpak: die gangster werd niet opgesloten vanwege zijn misdaden, maar omdat hij de fiscus had opgelicht.

Lodewijk Asscher, voormalig wethouder van Onderwijs in Amsterdam, wil dat in de Grondwet wordt vastgelegd dat scholen verplicht zijn leerlingen eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden bij te brengen. De vraag is alleen hoe je dat controleert: scholen, en niet alleen het Cornelius Haga, zijn er bedreven in de Onderwijsinspectie een rad voor ogen te draaien. Voor de NCTV met zijn bevindingen naar buiten kwam, constateerde de inspectie dat het bestuur van de Amsterdamse school ‘integer en transparant’ was en ‘dat antidemocratische uitingen’ er niet voorkwamen. In juni komt er een nieuw rapport.

In Nederland pleiten voor afschaffing van de vrijheid van onderwijs is hetzelfde als opkomen voor een einde aan de zwaartekracht. Maar met artikel 23 in de hand willen de oprichters van het Cornelius Haga op zeven andere plaatsen ook middelbare scholen gaan oprichten. Dat gaat ze uiteindelijk ook lukken; ze kennen de mogelijkheden van de wet beter dan Arie Slob.

Moet je artikel 23 afschaffen omdat een paar fundi’s misbruik maken van de vrijheid die het verschaft? Niet alleen daarom, maar dat is wel aanleiding de vraag maar weer eens op te werpen: zijn we in het seculiere Nederland van na de verzuiling niet toe aan louter openbaar onderwijs? Aan de Franse laïcité, de strikte scheiding van kerk (en moskee) en staat?

Mijn opa, bij leven hoofd van een protestantse school, draait zich om in zijn graf als deze column tot hem komt, maar ik denk dat we dat moeten doen. Maar opa, wees gerust: het zal er niet van komen. We gaan het probleem op Hollandse wijze te lijf: via omweggetjes en sluiproutes, maar niet via het logische traject.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.