Column Jasper van Kuijk

Mijn moeder is Zweeds-orthodox kerstfundamentalist

Arnon Grunberg wordt Amerikaans staatsburger en volgens de Rijkswet op het Nederlanderschap moet hij dan afstand doen van de Nederlandse nationaliteit. Mijn moeder is het omgekeerde van Arnon Grunberg: ze is vrouw, heeft steil haar en heeft in haar 45 jaar in Nederland nooit de nationaliteit van haar nieuwe land aangevraagd.

Ik vroeg haar ooit waarom. Ze had er toen zij en mijn vader gingen trouwen wel naar geïnformeerd, vertelde ze, maar ze had te horen gekregen dat ze dan afstand zou moeten doen van haar Zweedse nationaliteit. Laat dan maar, dacht ze toen, en ze had zich er nooit meer in verdiept. Ze keek even voor zich uit en zei daarna: ‘Ach, ik word toch nooit helemaal Nederlands. Maar ik ben ook niet meer helemaal Zweeds.’

Na 45 jaar zit ze er nog altijd tussenin.

Lichttrappetjes in de vensterbank

Het Nederlandse dedain over lichttrappetjes in de vensterbank heeft ze nooit begrepen. Kerst is bij haar nog altijd een uitbundige rood-witte explosie van Zweedse kerstversieringen (vier verhuisdozen vol) en traditionele kerstgerechten. Emigranten zijn vaak conservatiever dan zij die in het land van oorsprong achterblijven, omdat de geëmigreerden in hun nieuwe, onbekende omgeving extra stevig vasthouden aan hoe het thuis ooit was. Dat heeft mijn moeder ook, die is Zweeds-orthodox kerstfundamentalist.

En Nederlands spreekt ze nog steeds met een – heel licht – accent. Toen ze als verpleegkundige in het ziekenhuis in Den Helder werkte, vroeg een patiënt haar: ‘U bent niet van hier toch? Waar komt u vandaan, Limburg?’ Zij trots. Overigens zegt zo’n vraag ook iets over het aantal Limburgers dat ze in Den Helder zien.

Aan de andere kant vervreemdde ze van Zweden. Er doken nieuwe woorden op als ‘micro’ (magnetron) en ‘nalle’ (mobieltje). Sinds haar moeder is overleden heeft ze, hoewel ze welkom is bij familie, geen echt vervangend thuis meer in haar moederland. En hoewel ze nog steeds mag stemmen bij de Zweedse parlementsverkiezingen, doet ze dat niet meer. Ze weet er te weinig van, vindt ze. En ja, ze is ook vernederlandst. We spraken thuis alleen maar Nederlands, ze liep met ons Sinte Maarten (ja, Sint-e Maarten, zo zeg je dat in de Noordkop) en ze verscheen tijdens de EK-finale van ’88 tot onze stomme verbazing – ze vindt voetbal totaal oninteressant – met een zelfgemaakte Gullit-pet in de woonkamer. Ook sluiten haar opvattingen over euthanasie en softdrugsbeleid niet bepaald aan bij die van de gemiddelde Zweed.

Wortels tot daar

Het is de tragiek van de immigrant, het ontbreken van vanzelfsprekendheid. Je leven bloeit hier, maar je wortels gaan tot daar. Waar voor anderen nationaliteit een gegeven is, is het voor jou een variabele, een keuze. En het klinkt dan allemaal heel stoer en duidelijk, dat Nederlandse beleid van één paspoort, maar moet je eerste-generatie-immigranten vragen om afstand te doen van zo’n belangrijk deel van wie ze zijn? Als dat mensen ervan weerhoudt om (ook) Nederlander te worden, is die verplichting om afstand te doen van je oude paspoort voor eerstegeneratie-immigranten misschien eerder een rem op integratie, dan een stimulans ervan.

Ik besloot, omdat mijn moeder er al zo lang niet naar had gekeken, me toch eens te verdiepen in hoe het tegenwoordig zit met het aanvragen van het Nederlanderschap. En toen bleek dat Nederland inmiddels – heel Nederlands – een enorme reeks uitzonderingen hanteert en dat ze via een procedure die ‘optie’ heet, met behoud van haar Zweedse paspoort Nederlander kan worden. Voorwaarde is wel dat het land van afkomst dubbele nationaliteiten toestaat. En dat doet Zweden, in tegenstelling tot Nederland, wel.

Dus brengt mijn moeder misschien binnenkort, juist omdat ze haar Zweedse paspoort mocht houden, na al die jaren als Nederlander haar stem uit.

Jasper van Kuijk schrijft wekelijks over het tijdelijke verblijf met zijn gezin in Zweden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden