Column De wetenschapper

Mijn liefde voor de stofzuigers van de zee

Tijdens m’n studie leek het een onwaarschijnlijke droom om een nieuwe soort te ontdekken. Inmiddels heb ik samen met collega’s 15 soorten een naam gegeven en er liggen nog vele potten met monsters op sterk water te wachten op een beschrijving. Eigenlijk niet zo vreemd, er wordt geschat dat 1 à 2 miljoen soorten in zee leven, daarvan zijn minder dan 250.000 beschreven met een naam.

Ik krijg vaak de vraag of ik een soort naar mezelf heb genoemd. Zeker niet! Het geven van namen aan soorten volgt strenge regels, allemaal te vinden in The International Code of Zoological Nomenclature, ookwel The Code genoemd. De namen beschrijven vaak uiterlijke kenmerken, zoals bij de vampierinktvis (Vampyroteuthis infernalis). 

Taxonomen, de wetenschappers die soorten classificeren op basis van verwantschappen en ecologie, mogen soorten wel naar andere mensen vernoemen. Zo zijn er trilobieten genoemd naar The Ramones. Sommige collega’s gaan een stapje verder, ze verkopen de namen. Rond 2005 was er een veiling bij Christie’s waar vermogenden konden bieden om een charismatische haai naar zichzelf te laten vernoemen. De opbrengst van de veiling ging naar natuurbescherming.

Sponzen zijn meercellige dieren die hun voedsel uit het water filteren. Beeld WUR

Bij mijn werk aan sponzen in Indonesië – het epicentrum van globale mariene biodiversiteit – stuit ik eindeloos vaak op onbeschreven soorten. Sponzen zijn kleurrijke ongewervelde dieren, onmisbaar in het koraalrif omdat ze als stofzuigers van de zee liters water filteren van microben. Mijn liefde voor de spons is gekweekt door twee iconen in de sponzenwetenschap Rob van Soest en Nicole de Voogd. Het beschrijven van soorten vereist veel geduld en doorzettingsvermogen, maar krijgt weinig academische erkenning. 

Eén van mijn dierbaarste artikelen van vorig jaar is een taxonomisch stuk, Unravelling the moons waarvoor ik samen met mijn collega 300 maansponzen heb bestudeerd uit koraalriffen, mangroven en uit historische collecties van over de hele wereld. We kwamen erachter dat er niet twee soorten in Indonesië bestaan, maar wel zeven, waarvan elk kenmerkend is voor een bepaald milieu. Helaas, het stuk telt nauwelijks mee voor de beoordeling van mijn tenure track, een academische beoordeling. Dit soort historische ontdekkingsreizen zijn uit de mode; gelukkig blijven de taxonomen zoals bij Naturalis Biodiversity Center dit heroïsche werk doen en weten ze het publiek te enthousiasmeren voor nieuwe ontdekkingen.

Waarom dan zet ik me in voor het beschrijven van nieuwe soorten? Soorten zijn de basiseenheid van ons onderzoek, waar we modellen en statistiek op loslaten. De overheid maakt natuurbeleidsplannen op basis van wat omschreven is. Waarschijnlijk verdwijnen soorten voordat we überhaupt wisten dat ze er waren. Misschien maakt het niet uit, maar mogelijk zal de extinctie van soorten juist ons prettige bestaan gaan bedreigen. Daar kom je vaak pas achter als het al verloren is. Zoals Tom Waits mooi zingt: Never saw the sunshine till you turned out the light.

Lisa Becking is universitair docent mariene ecologie bij Wageningen University and Research 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.