Opinie

Mijn hart breekt, maar in Congo geef ik geen geld

Opinie

In Congo vechten politici, bedrijven, buurlanden, rebellen en soldaten om een deel van de buit.

Mensen in Kinshasa op 19 december, de laatste officiële regeerdag van president Kabila. Beeld AFP

Het is een week voor Kerstmis. 'Maman, maman, maman.' Het kind, niet ouder dan een jaar of 4, klemt zich om mijn been. Het draagt een vuilgrijs jurkje met ruches. Een paar meter verder kijken twee andere kinderen toe. Gaat deze maman geld geven of niet?

Deze maman sleept het kind, al struikelend, een tiental meters over de keiharde lavastraat van Goma aan haar been mee. Hoewel mijn hart huilt, hou ik me doof en kijk niet naar het kind, mijn ogen gaan naar de verte, naar het Kivumeer.

Een uur later sta ik in een buitenwijk van Goma bij een benzinestation tussen tien jongeren die lid zijn van Lucha, een beweging die verandering wil in het door en door corrupte Congo. Ze hebben pamfletten in hun hand waarin ze het aftreden eisen van hun president Joseph Kabila. #byebyekabila heet hun actie op Twitter en Facebook. De legitieme tweede termijn van president Kabila liep af op 19 december. Nieuwe verkiezingen zijn onzeker, heel misschien worden ze in december 2017 gehouden.

Razendsnel verspreiden de jongeren van Lucha zich tussen de menigte en duwen iedereen een pamflet in de hand. Ik probeer foto's te maken, maar word door boze omstanders weggetrokken. Weg met die blanke pottenkijkers.

De dag erna probeer ik enkele jongeren in de gevangenis te bezoeken. Ze werden al in oktober tijdens een manifestatie gearresteerd. De directeur weigert. Ik wend me tot de gouverneur. Die noemt de jongeren 'criminelen die westerse journalisten geld uit de zak willen kloppen'.

Diezelfde jongeren, Rachel, Fabrice, Serge om er een paar te noemen, zijn de afgelopen weken steeds vaker doelwit geweest van politie en inlichtingendienst. Niet alleen zij, ook anderen gingen de straat op om van hun president te eisen dat hij zich aan de grondwet hield. Aftreden, nu, was hun slogan en ze bliezen op fluitjes. Hoeveel er precies zijn gearresteerd, is nog niet bekend. De politie en de soldaten schieten met scherp, gebruiken traangas. Hoeveel mensen de afgelopen dagen zijn gedood in de straten van Kinshasa, Goma en andere grote steden in Congo, is evenmin bekend.

Het is ook lastig iets te weten te komen. Sociale media en Whatsapp waren uit de lucht kort voor en na 19 december. Belangrijke media worden geblokkeerd, westerse journalisten, zoals een Belgische tv-ploeg, werden het land uit gezet.

Congo is al decennialang in de greep van allerlei groeperingen die het hebben gemunt op het diamant-, goud- en tinerts dat met name in Oost-Congo is te vinden. Grijpgrage politici in de regering en de oppositie, grote internationale bedrijven, buurlanden als Rwanda en Oeganda, rebellengroeperingen, soldaten, allemaal willen ze een deel van de buit en het zal ze worst wezen wie ze voor de wolven gooien om rijkdom en macht te verwerven. De elite in Congo heeft alles, de gewone Congolees is blij als hij een keer per dag een bal maïsmeel met saus te eten heeft en een dak boven het hoofd.

Anneke Verbraeken is onafhankelijk onderzoeksjournalist. Beeld RV

In Oost-Congo zijn verkrachting, plundering, ontvoering, mishandeling en moord aan de orde van de dag. De duurste VN-veiligheidsmacht ooit, Monusco, die volgens haar mandaat de burgers moet beschermen, staat erbij en kijkt ernaar. Zo werden tijdens de kerstdagen zo'n 25 mensen afgeslacht door rebellen in Beni, een uur vliegen van Goma.

Een van de ergste graaiers is waarschijnlijk de president zelf, die tot nu steeds weigerde het veld te ruimen. In december werd bekend dat hij de afgelopen jaren hard heeft gewerkt, Niet voor zijn Congolezen, maar aan een familie-imperium dat goed is voor honderden miljoenen dollars en haar tentakels heeft in alle lagen van de Congolese economie.

Congo in chaos

Op dit moment is Congo in chaos. De bisschoppen bemiddelden de afgelopen weken en er lijkt een akkoord te liggen voor een periode van transitie tot nieuwe verkiezingen, maar onduidelijk is of de president dit akkoord zal nakomen. Hij heeft liever een referendum. Ook moeten nog tal van zaken worden geregeld en het is maar de vraag of de partijen bereid zijn zich werkelijk in te zetten voor dit akkoord. Politieke partijen bestaan in feite niet in Congo, noch zijn er partijprogramma's. Een Congolese politicus wil niet aan het roer om de belangen van zijn achterban te dienen, maar omdat dit het meeste oplevert in geld. Allerlei rebellengroeperingen staan te trappelen om gebruik te maken van het machtsvacuüm.

Frankrijk, België, de VS, de EU, ze proberen met woorden de partijen tot rede te brengen. Maar woorden hebben al twintig jaar geen rede gebracht in het land met waarschijnlijk de hoogste dichtheid aan hulporganisaties ter wereld.

De slachtoffers van de chaos, de corruptie en de hebzucht zijn meisjes zoals het 4-jarig kind dat zich vastklampt aan mijn been. Mijn hart breekt, maar ik geef geen geld. Ben ik van steen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.