Column Sheila Sitalsing

Mijn dochter wil niet naar China, want daar volgen ze iedereen met camera’s

De jongste dochter wil niet dat we sparen voor een reis naar China. Niet omdat zo’n reis slecht is voor het milieu (het standaardargument waarmee tegenwoordig thuis elke poging om enige vrolijkheid in het leven te brengen wordt getorpedeerd, want kinderen zijn dogmatisch en inflexibel), maar ‘omdat ze in China iedereen volgen met camera’s’. Ze wil niet gefilmd worden door machthebbers.

Ze is van de generatie die veel meer dan de nonchalante generaties boven haar doordrongen is van de talloze manieren waarop de autoriteiten inbreken in privélevens. Inbraken die stoelen op de opvatting dat het recht om zelf te bepalen of je gefilmd wil worden het per definitie aflegt tegen het maatschappelijke belang, of het belang van de opsporing, of het belang van een bende aardige utopiebouwers, of het belang van een ambtenarij die graag de zaken efficiënt afhandelt opdat men voor zessen thuis kan zijn. In die opvatting zegt de overheid: dat jij als datapakketje rondwandelt, permanent leverancier aan gegevensbanken, is voor je eigen bestwil, het is júíst goed voor je.

Wantrouwen tegen dit maatschappijbeeld hoef je de kinderen van de informatiemaatschappij niet bij te brengen. Wantrouwen tegen goede bedoelingen die verkeren in hun tegendeel evenmin. Ze zien het de hele tijd misgaan.

Ze groeien op met de wetenschap dat algoritmen ingebouwde vooroordelen versterken. Zie het nieuws van vrijdag in The Guardian dat een automatisch systeem dat ziekenhuizen in Amerika gebruiken om de zorgbehoefte van patiënten in kaart te brengen, structureel onderschat hoeveel zorg zwarte patiënten nodig hebben. Waardoor ze bijvoorbeeld minder vaak worden doorverwezen.

Ze groeien op met de wetenschap dat als iets kán, de macht er gebruik van zal maken. Zie het nieuws van vorige week dat de politie in Amsterdam het niet kon laten om te graaien in de beelden van camera’s die langs de openbare weg hangen met als enige officiële doel om te controleren of onverlaten met hun dieselauto de milieuzone binnen rijden. Vaak heeft de politie door deze camerabeelden gegrasduind, gewoon omdat het handig is voor de opsporing. Zonder dit formeel te laten goedkeuren, zoals de wet voorschrijft. Ophef genereren dit soort berichten zelden, de politie is er immers voor ons. Totdat de definitie van criminaliteit rekbaarder blijkt te zijn dan gedacht.

Ze groeien op met de wetenschap dat het algoritme weinig genade kent als je een uitkering hebt, of in een kracht-, pracht- of vogelaarwijk woont. Zie de berichten over SyRI, een systeem dat databestanden van burgers aan elkaar koppelt, met gegevens over schulden, inkomens, bezittingen, inburgering, onderwijsniveau, uitkeringen, vergunningen. Het systeem bepaalt waar ‘een verhoogd risico’ bestaat op fraude, misbruik en overtredingen. Charlotte Huisman schreef eerder in de Volkskrant een prachtreportage over de gevolgen nadat dit sleepnet over Hillesluis was gelegd, een arme wijk op Rotterdam-Zuid: veel onrust, mensen die ten onrechte werden verdacht, en niet één opgespoord geval van fraude. De gemeente Rotterdam is door de kritiek inmiddels gestopt met SyRI, maar de wet die SyRI regelt, is nog van kracht.

Afgelopen week sprak Nieuwsuur een speciaal rapporteur van de Verenigde Naties die waarschuwt dat SyRI arme en gekleurde mensen discrimineert. Nu genieten speciaal rapporteurs van de VN hier geen hoge status – gedenk de VN-rapporteur die haar verwondering over Zwarte Piet uitsprak – maar het is een opsteker voor de bonte coalitie die een rechtszaak tegen SyRI heeft aangespannen. Aanstaande dinsdagochtend begint de eerste hoorzitting in deze zaak in de rechtbank in Den Haag.

Mijn dochter zal de aanklagers ongetwijfeld toejuichen. En ze zal woedend zijn dat ik haar heb opgevoerd in de krant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden