Mijn boekenlijstje voor het Trump-tijdperk

Je verontwaardiging op peil houden met 'The Plot Against America' kan altijd, maar er zijn alternatieven.

Donald Trump met een boek dat hij zelf waarschijnlijk zou aanraden. Beeld afp

Het presidentschap van Donald Trump is nog niet begonnen, maar nu al is zijn komst goed voor politieke boekenlijstjes. Lezers die compleet verrast zijn en de Trump-kiezer beter trachten te begrijpen, hebben bestsellers gemaakt van Nancy Isenbergs White Trash en Arlie Russell Hochschilds Strangers in Their Own Land.

Gealarmeerde progressieven die hun verontwaardiging op peil willen houden, lezen Hannah Arendts' The Origins of Totalitarianism, Sinclair Lewis' It Can't Happen Here en Philip Roths The Plot Against America. Of Jan-Werner Müllers What Is Populism en Mark Lilla's analyse van reactionair denken, The Shipwrecked Mind.

Maar voor wie vlak voor de Kerst nog iets zoekt, heb ik wat alternatieve aanbevelingen. Veel van de aanraders voor het Trump-tijdperk leggen nogal de nadruk op de duistere krachten buiten de verlichte kringen, in de zielen van racisten, chauvinisten en crypto-fascisten. Het zijn antropologieën van populisme, waarschuwende verhalen uit de geschiedenis. Wat ontbreekt, is zelfreflectie.

En dat is waar progressieve lezers nu misschien behoefte aan hebben: een beter besef van de beperktheid van hun eigen wereldblik.

Dus begint mijn leeslijstje met twee scherpe critici van het liberalism van binnenuit. The Revolt of the Elites and the Betrayal of Democracy (1995) van Christopher Lasch, een conservatieve liberal, is een aanklacht tegen de terugtrekking van de werkende hogere klassen uit de maatschappij die ze besturen, en tegen de wijze waarop multiculturalisme en meritocratie patriottisme en democratie uithollen.

Samuel P. Huntingtons Who Are We? (2004) is door velen als racistisch weggezet omdat erin wordt betoogd dat de recente toestroom van Latijns-Amerikaanse migranten zich lastig laat assimileren en kan leiden tot een balkanisering van Amerika in eilandjes met verschillende identiteiten.

Op beide boeken valt wel wat af te dingen. Dat van Lasch is te boos, dat van Huntington te pessimistisch (wat mij betreft). Maar op verschillende manieren bieden ze, in de woorden van Lasch, een 'revisionistische interpretatie van de Amerikaanse geschiedenis, die benadrukt hoe de liberale democratie heeft geleend van het kapitaal van de morele en religieuze tradities die voor de opkomst van het liberalisme bestonden'. En ze tonen hoe de westerse elite de kaars van solidariteit aan beide kanten heeft opgebrand - door immigratie te verwelkomen die de maatschappij van onderop verandert, terwijl in de hogere regionen de elite opstijgt in een postnationale utopie.

Mijn volgende aanbevelingen komen van over de oceaan. Michel Houellebecqs Onderworpen (2015) is schijnbaar een dystopische roman over een vermoeid Frankrijk dat in de nabije toekomst moet kiezen tussen islamisme en fascisme (en kiest voor de hoofddoek). En zijn eerdere boek Elementaire deeltjes verraadt dat we volgens de auteur al in een dystopie leven, en dat het einde van de geschieden een materieel comfortabele woestijn is, waaruit het politieke en religieuze extremisme van Onderworpen een welkome uitweg bieden.

Op zich ook een extreem idee natuurlijk, net als de vergelijking die wordt gemaakt in Ryszard Legutko's Demon In Democracy (2015). Daarin verbindt de Poolse politiek filosoof het ideologische conformisme en het geloof in Vooruitgang van het huidige liberalism aan het onderdrukkende communisme uit zijn jeugd.

Ross Douthat, columnist van The New York Times.

Legutko is lid van de rechtse partij die nu in Polen aan de macht is en die de westerse media in paniek heeft gebracht. Lees hem om door zijn ogen te zien hoe de open maatschappij van de progressieven van nu er voor conservatieven uit kan zien als een gesloten en benauwende maatschappij - gesloten voor transcendentie, voor het geheugen en voor de oudere tradities waarop, zo zou Legutko betogen, de liberale democratische orde in wezen rust.

Progressieve lezers zullen na het lezen van Legutko niet op Poolse conservatieven willen stemmen. En Houellebecq zal ze er vast niet van overtuigen dat onze beschaving slechts de keus rest tussen porno en klonen of het kalifaat. Toch kunnen deze boeken meer inzicht bieden in de allergrootste politieke verrassing in het vreemde jaar 2016: dat er zo enorm veel mensen in onze welvarende, vreedzame samenlevingen blijkbaar niet meer willen leven met het progressieve einde van de geschiedenis.

© The New York Times

Ross Douthat is columnist van The New York Times.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.