Interview Lola Shoneyin

Migrantenschrijvers kaarten taboes aan in Afrika: ‘Negatieve pers is ook goed, het zwengelt de discussie aan’

Lola Shoneyin is schrijver en organisator van het Aké-­literatuurfestival in Lagos. Ze is zaterdag te gast op de Afrikadag in Amsterdam. ‘Sommige landgenoten zijn boos op je als je terugkomt, omdat je bent veranderd in de tijd dat je in het Westen woonde.’

Lola Shoneyin.

Migratie is geweldig, in ­ieder geval als thema voor romans: een onuitputtelijke bron voor verwikkelingen, liefdesgeschiedenissen, vertwijfeling, fantastische vergezichten en pijnlijke politieke botsingen. Je ziet het aan de vele schrijvers uit Afrikaanse landen die in de VS of Europa zijn doorgebroken, meent de Nigeriaanse schrijver Lola Shoneyin. Voor het grote jaarlijkse Afrikaanse literatuurfestival Aké in Lagos laat zij als organisator vele Afrikaanse auteurs uit het Westen overkomen. ‘Ze willen heel graag wat terugdoen voor thuis, een workshop geven, met lezers praten.’

Shoneyin is zaterdag in het Tropeninstituut in Amsterdam een van de hoofdgasten op de Afrikadag van de Foundation Max van der Stoel (thema: migratie). Ze schreef de roman The Secret Lives of Baba Segi’s Wives (Baba Segi’s vrouwen), leidt Buzz Books (een literaire organisatie) en opende een half jaar geleden een boekwinkel in Lagos, de Nigeriaanse metropool. Ze woonde voorheen enkele jaren in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.

Welk effect heeft het als schrijvers uit Afrika in het Westen ­leven?

‘Ik weet hoe het is om in de diaspora te leven: wat je onder ‘thuis’ verstaat, wordt ambivalent. Is het waar je gezin woont of waar je voorouders zijn? Dat is een thema voor veel schrijvers. In hun land van herkomst ligt hun geschiedenis, het is de cultuur waaruit ze voortkomen. In het Westen stuiten ze op xenofobie, vervreemding, het migrantenbestaan. En als ze dan naar hun Afrikaanse moederland teruggaan, voelen ze zich een vreemdeling. Sommige landgenoten zijn boos op je als je terugkomt. Omdat je bent veranderd in de tijd dat je in het Westen woonde, in je levensstijl en je manier van denken. En het is ook zo dat je kijk op Afrika verandert van een afstand.

‘Er zijn ook schrijvers in de diaspora die daarom niet naar Aké willen komen, omdat ze niet langer als Afrikaans willen worden gezien. Maar ik vind het juist belangrijk dat we het boekenfestival in Nigeria houden: uit de diaspora brengen schrijvers allerlei onderwerpen mee die bij ons taboe zijn.’

Welke onderwerpen?

‘Homoseksualiteit bijvoorbeeld. Onze religieuze en politieke leiders in Nigeria willen het daar niet over hebben. Ik kreeg kritiek dat het op Aké een discussieonderwerp is. Ik vertoonde de Keniaanse film Rafiki op het festival, over een lesbische liefdesrelatie, die in Kenia en Nigeria niet wordt vertoond, maar wel in het Westen. Politici en religieuze leiders verweten mij dat ik homoseksualiteit propageer, belachelijk en hypocriet. Ik betoogde dat de film een prachtig kunstwerk is, maar dat hielp niets. Een paar jaar geleden hadden we een transgender uit ­Angola te gast en kregen we een heel negatieve pers. Maar dat is ook goed, het zwengelt de discussie aan.

‘Controverse is er ook de soms bijtende kritiek op de corrupte politiek in romans. En over de burgeroorlog in Biafra in de jaren zestig verschijnen nu heel wat romans van jonge auteurs in de diaspora over de trauma’s van hun ouders, waarover zo lang is gezwegen. Het debat over wat er precies is gebeurd, is nooit op gang gekomen; dat proberen we op ons festival nu al vier jaar wel te doen ook als het een giftige kwestie.’

Schrijvers die in Nigeria zijn ­gebleven, hebben ook zo hun bedenkingen bij het succes van de ‘Afropolitans’ in het Westen. Auteurs als Chimamanda Ngozi Adichie worden rijk met romans met het migrantenbestaan als achtergrond. Wat vind u daarvan?

‘De term ‘Afropolitans’ geeft de werkelijkheid weer van personen uit Afrika die de kans hebben gekregen om over de wereld te trekken, het Afrikaanse continent te verlaten. Het schept ook een scheidslijn met de anderen die niet hebben kunnen reizen. Maar we moeten ook niet overdrijven: in Nigeria worden ook veel boeken verkocht. En hier is de belangstelling, zeker onder jongeren, ook groot voor het leven in de diaspora. Black britishness is bijvoorbeeld een populair thema.

‘Het Aké-publiek is jong en hip. Migratie is voor hen hét onderwerp. Het festival biedt ruimte aan vrijdenkers, we kunnen er onze interne debatten voeren. We hebben het over identiteit, feminisme, minderheden in Afrikaanse staten. We ­uiten veelvuldig ons ongenoegen over het heden en verleden, maar proberen ook met fantasie een positieve blik in de toekomst te werpen. Het afgelopen festival in oktober stond in het teken van de trend van fantasy en sciencefiction van Afrikaanse auteurs die in de VS wonen. We hebben al veel te lang geluisterd naar de westerse meningen hoe Afrika zou moeten veranderen.’

Hoe benadert u het westerse ­lezerspubliek?

‘Ik reis veel om mijn boek in het buitenland te presenteren. Ik krijg dan veel vragen over mijn cultuur. Die dwingen me stil te staan bij de vraag wat nu eigenlijk de kern is van mijn Afrikaan-zijn. Ik geef wel antwoord, maar soms vraag ik me af of ik ­mezelf niet wat censureer, omdat ik niet al te kritisch wil zijn op Afrika. Ik wil niet dat mijn publiek meegaat in de negatieve verhalen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden