COLUMNLisa Bouyeure

Middeleeuwse eenhoorns en zuigvissen leven voort in actuele memes

Op een ereplekje in mijn kast staat The Grand Medieval Bestiary, een vuistdik boek vol middeleeuwse dierenillustraties die, hoe zeg ik dat respectvol, voor het moderne oog nét iets komischer uitpakken dan ze waarschijnlijk bedoeld zijn. Een schuchter hagelwit olifantje, een struisvogel die in bad wordt gedaan door een recentelijk onthoofde man, een woedende ooievaar, een onnozel kijkende zebra met pijl en boog in zijn voorpootjes en een royale hoeveelheid eenhoorns en andere mythische wezens. Een aantal van hen staat ook op de website van de Koninklijke Bibliotheek, die 11.141 afbeeldingen uit 400 middeleeuwse manuscripten digitaal beschikbaar maakte.

Zelf ging ik ooit geheel vrijwillig Nederlands studeren, maar ik kan het best begrijpen als anderen een lokkertje nodig hebben om de Beatrijs en de Rijmbijbel door te spitten. Hoe interessant ook, het is minder meeslepend dan de inhoud van een smartphone. Slim van de KB dus om die twee dingen te combineren. Op de deze week gelanceerde website Medieval Memes kunnen bezoekers zelf memes maken met al die illustraties uit oude handschriften. Van stichtelijke taferelen, dans- en knokpartijen, huwelijkse beslommeringen en natuurlijk mijn favorieten uit de bestiaria. Ik noem een zuigvis, een hertengeitantilope, een harpij.

Historicus en twitteraar Christianne koos voor een afbeelding van Magere Hein die zijn voet op de nek van een onfortuinlijke man heeft gezet, verrassend actueel tijdens een pandemie. ‘Als de buurman nog één keer gaat boren tijdens mijn zoomvergadering.’ Elders werd op het nieuws ingespeeld met een tekening van drie mannen aan een ronddraaiend houten rad: ‘Livebeelden hoofdkantoor FvD.’

Het was sowieso symbolisch dat de komst van de memegenerator samenviel met het ineenzijgen van Forum voor Democratie, een partij die het bovengemiddeld veel van memes heeft moeten hebben. Handig als je jouw antisemitische gedachtengoed in een appgroep wilt delen maar je je ook, als puntje bij paaltje komt, achter ironie wilt kunnen verschuilen. Onder de in opspraak geraakte JFVD’ers gingen onder meer een hakenkruis van piemels rond en een plaatje van Hitlers gezicht dat stralend in de wolken opdoemt. Grapje toch.

Beeld Twitter

Vorig jaar organiseerde Baudet op zijn Instagram nog de ‘Forum voor Democratie-memewedstrijd’ waarmee inzenders een ‘uniek cadeau’ konden winnen. Op het fanaccount FvD Meems worden de ontwikkelingen rond de partij al langer met zulke plaatjes geduid, zo ook deze week. Zelfs mogelijke toekomstscenario’s werden door volgers van het account vast op hun grappenpotentie gewogen. ‘Eerdmans op 1’, hoopte Mink, ‘zal alleen wel ten koste gaan van een heleboel memes.’ Max zag het minder somber in: ‘Valt mee, kan je in ieder geval tot de jaarwisseling vuurwerkbrilmemes maken.’

De middeleeuwse meme was al langer een geliefd fenomeen op sociale media, waarschijnlijk om dezelfde reden dat ik graag mijn dierenboek doorblader. Er zijn zowaar memes van grottekeningen uit de oude steentijd in omloop. Eerder werd er al eens een generator gelanceerd waarmee memes konden worden gemaakt van het 70 meter lange tapijt van Bayeux, waarop bijna een millennium geleden de slag bij Hastings werd geborduurd.

Ik durf niet te zeggen hoe mensen in de toekomst gaan communiceren, in navolging van de grottekening, de illustratie, het borduursel en de meme, maar ik wil de historici die De grote 21ste-eeuwse memecatalogus moeten samenstellen alvast veel sterkte wensen. Een klein geheugensteuntje: de uil en de renaissancevloot waren overdrachtelijk bedoeld, maar de nazigrapjes soms toch niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden