Opinie

'Met zicht op EU-toetreding hebben Ruttes woorden aan Erdogan meer impact'

Turkije loslaten, maar wel hard veroordelen, zoals de VVD doet, helpt Turkije, de EU én Nederland niet, vinden Sjoerd Sjoerdsma en Marietje Schaake van D66.

Erdogan verlaat een ziekenhuis in Ankara. Beeld afp

Donderdag bezoekt de Turkse premier Erdogan Nederland. In aanloop daar naartoe is consternatie ontstaan rond de 9-jarige Yunus, een Turks pleegkind dat door een Nederlands (lesbisch) stel wordt opgevoed. D66 vroeg 21 februari al aandacht voor deze kwestie, maar destijds liet het kabinet de ontwikkelingen op zijn beloop. Nu loopt het kabinet achter de feiten aan en haalde Asscher afgelopen vrijdag uit naar Turkije. Terecht kwam hij op voor het pleeggezin. Maar voor de rust en het welzijn van Yunus was het handiger geweest als premier Rutte deze kwestie al voor het begin van het staatsbezoek geregeld had.

De kwestie Yunus is bovendien niet de enige heikele kwestie om te bespreken. Erdogan zal ongetwijfeld willen weten of de Nederlandse regering de toetreding tot de EU nog steeds steunt. PvdA-minister van Buitenlandse Zaken Timmermans was als Kamerlid voorstander van Turkse toetreding.

Toetreden of niet
Maar wat wil het kabinet? Vooral de VVD draait in dit dossier alle kanten op. Toen premier Rutte afgelopen november een bezoek bracht aan het land, gaf hij aan dat Turkije 'zeker' zou gaan toetreden in de toekomst. Hier in Nederland vertelt de VVD echter een heel ander verhaal. 'We zien het er uiteindelijk niet van komen', stelt de Europa-woordvoerder van de VVD in Nederland. En VVD-Europarlementariër Hans van Baalen was deze week nog stelliger: 'Alle onderhandelingen over toetreding moeten onmiddellijk worden gestopt.'

D66 is al jaren duidelijk: wij geloven dat het toetredingsproces zowel de EU als Turkije zal helpen. Economisch, strategisch, maar vooral als het gaat om de verbetering van mensenrechten van de Turkse bevolking. Hoe lang het nog duurt voordat het land kan toetreden, hangt vooral van Turkije zelf af. Hoe eerder zij blijvend aan de Europese toetredingscriteria (minimumeisen voor mensenrechten, vrijheden, kwaliteit van bestuur en een geliberaliseerde markt) voldoen des te sneller kunnen ze toetreden. Turkije heeft, vooral als het gaat om liberale waarden en vrijheden, een enorm probleem. De kwestie rondom Yunus illustreert dat op pijnlijke wijze. Daarnaast zijn er drie problemen die sowieso moeten worden aangekaart en besproken.

Vrije meningsuiting
1. Mensenrechten moeten worden gewaarborgd. Turkije heeft al jaren de treurige eer om de lijst aan te voeren van landen waar de meeste journalisten gevangen zitten. Vooral antiterreurwetten worden misbruikt om kritiek te smoren en lange periodes van voorarrest te rechtvaardigen. Ook digitale vrijheden en vrije meningsuiting zijn lang niet vanzelfsprekend. De regering toont zich autoritair, censuur is aan de orde van de dag. Onlangs nog floot het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg Turkije terug nadat het YouTube volledig had geblokkeerd vanwege een beledigende video over Ataturk, de stichter van het moderne Turkije.

Nederland kan Turkije helpen met het daadwerkelijk aanpakken van terroristische organisaties door nog beter samen te werken. Erdogan zal deze week namelijk ongetwijfeld iets zeggen over de vrijheid waarmee de PKK in Europa kan werken ondanks dat het erkend is als terreurorganisatie. Erdogan en zijn regering zijn bezig met ingewikkelde onderhandelingen met de PKK, die er hoopvoller uit zien dan lange tijd denkbaar leek. Het einde van de strijd tegen de PKK en de rechten en vrijheden die daarbij onder druk staan is hopelijk een stap dichterbij.

Rechtspraak
2. Turkije moet eerlijke en onafhankelijke rechtspraak garanderen. Turkije schiet door bij het aanpakken van de zwartste bladzijden uit de Turkse geschiedenis, waaronder ook de rol van het leger. Zo bestaan er ernstige vragen rondom de hardheid van het bewijs en de rechtsgang van honderden militairen die veroordeeld werden voor het beramen van een coup tegen de huidige regering. Het wantrouwen tussen de rechterlijke macht en de uitvoerende macht wordt door de EU nu al jaren als een groot probleem bestempeld en er bestaan twijfels over de onafhankelijkheid van rechters. Het wantrouwen is ook onder de bevolking voelbaar, waardoor spanningen toenemen.

3. Turkije moet scheiding kerk en staat consequent naleven. De wrijving tussen de grondwettelijk seculiere republiek en de steeds religieuzer gekleurde politieke agenda van Erdogan wordt eerder sterker dan minder, met als laatste voorbeeld de Turkse regering die voornemens zou zijn Turkse pleegkinderen in Nederlandse gezinnen te behoeden voor in haar ogen onzedelijke ouders. Daarover kan Nederland niet kritisch genoeg zijn. In Turkije komen kernvragen over conservatieve versus seculiere waarden ook samen in de debatten over de rol van vrouwen. Het geweld tegen vrouwen is er van schrikbarende omvang.

Deze problemen drukken een grote stempel op het dagelijks leven en de toekomst van miljoenen Turken. Het is primair de verantwoordelijkheid van de Turkse regering om ze aan te pakken, maar de EU en Nederland hebben hier ook een taak. Turkije loslaten, maar wel hard veroordelen, zoals de VVD doet, helpt Turkije, de EU én Nederland niet.

Verzoenende toon
Andere EU-lidstaten hebben die les al geleerd. Na jarenlang herhaaldelijk de deur in het gezicht van de Turken dichtgeslagen te hebben, bezigen Parijs en Berlijn inmiddels een verzoenende toon. De Britse premier Cameron is al langer consistent voor het Turkse EU-lidmaatschap door de grote rol van Turkije in NAVO te benoemen: 'Het is niet eerlijk dat Turken wel het kamp bewaken maar niet in de tent mogen.'

Premier Rutte laat zich al te graag voorstaan op zijn vriendschap met Cameron. In dit geval zou hij nog iets van zijn vriend kunnen leren. Met Nederlandse steun voor toetreding in het vooruitzicht van Turkije zullen ook Ruttes kritische woorden meer impact hebben. En dat voorkomt hopelijk een herhaling van de kwestie rondom Yunus.

Sjoerd Sjoerdsma en Marietje Schaake zijn buitenlandwoordvoerders voor D66 in respectievelijk de Tweede Kamer en het Europees Parlement.

 
Na jarenlang herhaaldelijk de deur in het gezicht van de Turken dichtgeslagen te hebben, bezigen Parijs en Berlijn inmiddels een verzoenende toon
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden