Met Zhima Krediet neigt China weer naar totalitarisme uit tijdperk-Mao

Het land dat tijdens de Amerikaanse verkiezingscampagne als kop van Jut functioneerde is zo goed als van de radar verdwenen. In de State of the Union werd China slechts drie keer genoemd, waarvan twee keer als onderdeel van het vluchtverhaal van de Noord-Koreaanse overloper die Trump had uitgenodigd als zijn speciale gast. Melania leek in haar witte Christian Dior-broekpak trouwens ook op een overloper maar dan naar kamp Hillary.

De harde landing van de Chinese economie die westerse commentatoren tien jaar lang hebben voorspeld, heeft zich nooit gematerialiseerd. Integendeel. Met bijna 7 procent groei is China ook dit jaar weer de grote motor van de wereldeconomie. Meer dan eenderde van de groei van de wereldeconomie tussen 2017 en 2019 komt voor rekening van China. De Amerikaanse economie draagt 18 procent aan die groei bij en de Eurozone slechts 8 procent.

Tien jaar geleden bedroegen de bestedingen van Chinese consumenten slechts 22 procent van de Amerikaanse consumptieve bestedingen. In 2016 was dat gestegen tot maar liefst 87 procent en naar verwachting zullen de Chinezen dit jaar meer consumeren dan de Amerikanen. Anders dan in de VS worden de consumptieve bestedingen in China niet aangewakkerd door huishoudschulden maar door gestage loongroei. Ze vormen met 66 procent inmiddels een groter deel van het Chinese bruto binnenlands product dan investeringen.

Niet dat de investeringen in China op een laag pitje staan. Volgens de Eurasia Group zal China dit jaar 800 miljard dollar investeren in infrastructuur (India investeert naar verwachting slechts 80 miljard dollar). De waarde van China's investeringen in het buitenland is inmiddels 1.800 miljard dollar. De toegenomen economische macht leidt tot zelfbewuster Chinees leiderschap. Zo eist de Communistische Partij van China een steeds grotere rol op voor partijfunctionarissen in het bedrijfsleven.

Amerikaanse en Europese bedrijven die joint ventures zijn aangegaan met Chinese staatsbedrijven hebben de afgelopen maanden het verzoek gekregen om de Communistische Partij een expliciete rol te geven in de operationele besluitvorming. Dat betekent dat buitenlandse bedrijven niet langer zijn gevrijwaard van de allesomvattende controle door de staat. Partijfunctionarissen moeten een rol krijgen bij het goedkeuren van managementbeslissingen, zoals investeringsplannen en personeelswijzigingen.

Bedrijven die niet meewerken krijgen sancties opgelegd. Dat overkwam onlangs het Marriott dat zijn website en apps op zwart moest zetten omdat de hotelgroep Taiwan, Hongkong, Tibet en Macau in een vragenlijst als zelfstandige gebieden had aangeduid. China is buiten de VS de belangrijkste markt voor het Marriott; elke week opent het er een nieuw hotel. Het Marriott koos daarom eieren voor zijn geld en trok publiekelijk het boetekleed aan.

De Chinese overheid vergroot ook de controle over Chinese burgers met behulp van de technologie. Er wordt geëxperimenteerd met een sociaal-kredietsysteem (Zhima of Sesam Krediet) waar een score aangeeft hoe betrouwbaar je bent. De score hangt niet alleen af van je kredietgeschiedenis (die wordt in Amerika ook bijgehouden) maar ook van je koopgewoonten, met wie je omgaat en je gedrag op sociale media. Tien uur per dag videogames spelen of surfen naar een website die goedkope leningen aanbiedt komt je score niet ten goede maar de aanschaf van pakken Pampers of gordijnen voor op kantoor wel.

Mensen die zich kritisch uitlaten over de Chinese overheid kunnen in Zhima Krediet binnen een mum van tijd een sociale paria worden. Niet alleen gaat je score omlaag doordat je kritiek uit op de overheid maar ook zullen je vrienden je gaan mijden omdat die angstvallig proberen hun eigen score hoog te houden. Wie de aflevering Nosedive van de Netflix-serie Black Mirrors heeft gezien, zal de gruwelijke dynamiek herkennen.

Het staatskapitalisme heeft China grote voorspoed gebracht en het Chinese leiderschap verdient alle lof voor het tempo waarin ze mensen uit de diepe armoede heeft gehaald en de levensstandaard verhoogt. Maar een belangrijke factor achter het succes van China is de ondernemingsgeest die werd ontketend toen de centrale planeconomie werd afgeschaft en Deng Xiaoping de Chinezen aanmoedigde om rijkdom na te jagen. Met Zhima Krediet neigt China weer naar het totalitarisme uit het tijdperk-Mao, dat grote hongersnood en armoede heeft gebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.