Opinie

Met Trump komt Amerikaanse dominantie allerminst ten einde

Volgens velen raken de Verenigde Staten met de verkiezing van Donald Trump hun rol als hoeder van de open wereld kwijt. Jonathan Holslag waarschuwt voor al te drieste conclusies.

Beeld epa

De president van een van de meest protectionistische landen ter wereld roept de wereld op om niet protectionistisch te zijn: wat een schertsvertoning op Wereld Economisch Forum dit jaar. Journalisten lustten er echter pap van. President Xi Jinping leest Amerika de les, klonk het. Of nog: China is nu de nieuwe leider van de globalisering. Xi's redevoering in Davos was natuurlijk uitstekend gepland en legde de vinger op de wonde: de Verenigde Staten zijn met de verkiezing van Donald Trump hun rol als hoeder van de open wereld kwijt gespeeld. Maar dat betekent allerminst dat de Amerikaanse dominantie ten einde komt.

Om te beginnen is de scepsis ten aanzien van de nieuwe president niet overal even groot. Trump zou men zelfs kunnen beschouwen als een nieuwe wereldwijde leider, niet van waarden van vrijheid en openheid, maar van nationalisme. Dat nationalisme wordt overal sterker: in Azië, in Latijns-Amerika, in Afrika en in Europa. Trump wordt aanbeden door rechtse partijen en die zijn in opmars, ook bij ons. Hij wordt omarmd door autoritaire leiders: van Rodrigo Duterte in de Filipijnen tot Vladimir Poetin. Volwaardige peilingen over de populariteit van Trump zijn er niet, maar uit een survey in meer dan veertig landen tijdens de verkiezingscampagne, bleek dat hij bij meer dan twintig procent van de bevolking populair is in China, Rusland, India, Bulgarije, Slovenië, Letland, enzovoort.

Populariteit en legitimiteit

En dan nog: populariteit is niet hetzelfde als macht. Populariteit en legitimiteit kunnen helpen om macht te bestendigen. 'Smart power' werd dat genoemd door het State Department, de kunst om belangen te promoten door ze bijvoorbeeld te koppelen aan waarden, populaire cultuur, en sterke merken. Maar macht blijft uiteindelijk toch vooral een kwestie van economische en militaire slagracht die dan in politieke invloed worden vertaald. In dat opzicht zijn de Verenigde Staten allerminst uitgerangeerd en kan Trump het zijn rivalen knap lastig maken.

Neem het handelsbeleid. Trump zegt dat hij met zijn protectionisme Amerikaanse jobs wil terughalen. Voor een deel is dat misschien zo, maar de meeste jobs, en dat weet men zeer goed, zijn verdwenen door automatisering. Waar het adviseurs als Peter Navarro vooral om te doen is, betreft het terugdringen van het tekort op de handelsbalans. Door dat jarenlange tekort heeft Amerika zich bij landen als China in de schulden gewerkt en heeft het zijn grote rivaal enorme reserves dollars laten opbouwen waarmee het de Amerikaanse invloed elders in de wereld ondermijnt. Amerika zou daar best in kunnen slagen. In de geavanceerde maakindustrie heeft het nog steeds een erg sterke positie en andere activiteiten zoals textiel en huishoudapparaten zouden door automatisering opnieuw aan betaalbare prijzen binnen de grenzen gemaakt kunnen worden.

Hard spelen

Als Trump het hard gaat spelen en werkelijk restricties oplegt, hetgeen ik echt niet uitsluit met de economische haviken in zijn team, dan kan dat de Chinese groei in gevaar brengen. Goed twintig procent van de Chinese export is bestemd voor de Verenigde Staten. Voor zover ik bekend ben met de denkwijze van de leden van het nieuwe team van Trump, zou dit weleens het doel kunnen zijn. De nieuwe defensieminister, James Mattis, en het hoofd van de nieuwe nationale raad voor handel, Peter Navarro, hebben keer op keer benadrukt dat om te vermijden dat China een militaire bedreiging wordt, het eerste economisch moet worden aangepakt. Zij bekijken dat vanuit een zeer rigide perspectief van zogenoemde hegemonische cycli: als China nog eens vijf jaar de kans krijgt zich te verrijken op kap van de Verenigde Staten, dan is het afgelopen met de Amerikaanse suprematie.

Figuren als Mattis, Navarro, veiligheidsadviseur Mike Flynn en handelsminister Robert Lighthizer: zij zijn echt niet van plan om Amerika een tweede Verenigd Koninkrijk te laten worden. Naast het economische beleid, zal het team-Trump zwaar blijven investeren in defensie en zal er een begin worden gemaakt aan een heuse pushback ten aanzien van China in de Stille Oceaan. Het ideaal zou zijn om dat te koppelen aan een diplomatieke revolutie, namelijk de Russen uit het kamp van China te halen. Dat is niet onmogelijk: de verkiezing van Trump is een gedroomde kans voor Poetin om toenadering te zoeken, want ook velen in het Kremlin beschouwen China op lange termijn als de grootste uitdaging. Als Europa dan tezelfdertijd ook nog eens politiek en economisch versplintert, staat niets Amerika in de weg om via bilaterale relaties meer invloed uit te oefenen. Kortom: het is lang niet zeker of de Amerikaanse eeuw met Trump definitief ten einde is gekomen.

Jonathan Holslag doceert internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Hij schreef 'De kracht van het paradijs'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.