Media inChina

Met toegeknepen ogen op de foto: racistisch als het om een Chinees gaat?

Een van de beroemdste modefotografen van Chinese komaf, Chen Man, ligt in eigen land onder vuur, wegens een foto in een reclamecampagne van Dior, ziet correspondent Leen Vervaeke.

Leen Vervaeke
Een van de omstreden foto's van Chen Man op een billboard in Stockholm vorig jaar, onderdeel van een ‘openluchtexpositie’.  Beeld ANP / TT News Agency
Een van de omstreden foto's van Chen Man op een billboard in Stockholm vorig jaar, onderdeel van een ‘openluchtexpositie’.Beeld ANP / TT News Agency

Het is een ongewone modefoto, daar is iedereen het over eens. Met een model in traditionele Qing-klederdracht, vettige slierten haar, wangen vol sproeten en fel samengeknepen ogen. En in haar handen een dure handtas van Dior. De foto veroorzaakte onlangs een fikse mediarel in China, en eindigde – zoals dat tegenwoordig gaat – met een afgedwongen spijtbetuiging.

‘Ik ben geboren en getogen in China, en ik hou van mijn land’, aldus fotograaf Chen Man. Zij maakte de foto voor het Franse modehuis Dior. ‘Als kunstenaar ben ik me bewust van mijn verantwoordelijkheid om Chinese schoonheid te tonen. Ik zal mezelf onderwijzen en mijn ideologisch bewustzijn versterken.’

Gevoelens kwetsen

Chen Mans modefoto is de laatste in een lange rij van reclame- en cultuuruitingen die problematisch worden omdat ze de ‘gevoelens kwetsen van het Chinese volk’. Maar de controverse gaat ook vergezeld van debat. Is dit een zoveelste haatcampagne van nationalistische internettrollen? Of is het een legitieme aanklacht tegen westerse stereotypen die Chinese schoonheid vervormen?

Chen Man is niet de eerste de beste. De ‘Chinese Annie Leibovitz’ is een van China’s beroemdste modefotografen. De 41-jarige Chen kreeg sterren als Rihanna, Nicole Kidman en Victoria Beckham voor haar lens, maakte covers voor Vogue, Elle en Harper’s Bazaar, en schoot campagnes voor Chanel en Dior. Haar werk hangt wereldwijd in galeries en musea.

De foto’s van Chen worden geroemd om hun ‘unieke visuele taal’: surrealistisch, uitdagend, bijna onaards. In 2012 breekt ze door met De Twaalf Kleuren van China: portretten van twaalf vrouwen uit Chinese minderheidsgroepen, waarvoor ze vrijelijk put uit dynastieke stijlelementen, traditionele minderheidsculturen en hedendaagse iconografie.

Voor Dior maakt ze foto’s in dezelfde stijl, met een wat plompe Tibetaanse vrouw in protserig Qing-kostuum. In 2012 kraait er geen haan naar, maar als de foto onlangs op een Dior-tentoonstelling in Shanghai opduikt, barst er een golf van verontwaardiging los. Chen krijgt 63 duizend haatreacties op Weibo, en Chinese staatsmedia noemen de foto ‘beledigend’ en ‘aanstootgevend’.

Samenknijpen

Wat vooral slecht valt, is dat Chens modellen hun ogen samenknijpen, volgens critici een racistische voorstelling. Op de nationalistische website Guancha vergelijkt een commentator deze ‘spleetogen’ met een ‘blackface’. ‘Chen Man buigt voor westerse stereotypen’, schrijft hij. ‘Ze gebruikt lelijke Chinezen om te voldoen aan een buitenlandse esthetiek.’

Volgens diezelfde critici is het niet aan het Westen, maar aan China om te definiëren wat Chinese schoonheid is. ‘Het China van vandaag is vitaal en hoopvol, en Chinese gezichten bruisen van temperament en waardigheid’, aldus partijkrant People’s Daily. ‘Als artiest in dit nieuwe tijdperk is het je verantwoordelijkheid (…) een gezond en positief beeld van het Chinese volk te tonen.’ Het is een fijn staaltje nationalistische logica: verzet tegen westerse vooroordelen leidt rechtstreeks tot een nieuwe set normen, dit keer politiek bepaald.

Maar de kritiek op Chen Mans foto’s komt niet alleen uit nationalistische hoek. Zo schrijft voormalig fotomodel Vickie Wang op Radii China, een Amerikaans-Chinese nieuwssite, dat er historische redenen zijn om als Chinees gevoelig te zijn voor afbeeldingen met smalle ogen. Maar ook: ‘Er zit een dunne lijn tussen het vragen om authentieke, respectvolle representatie en het intimideren van merken en personen. Veel van de online commentatoren overschrijden die lijn.’

Wang merkt ook op dat veel critici in hun afkeer van westerse stereotypen ironisch genoeg teruggrijpen naar een ander geïmporteerd schoonheidsideaal: een bleke huid en dubbele oogleden. ‘Er zou niet slechts één manier moeten zijn om er Chinees uit te zien’, aldus Wang. ‘Als we internationale merken vragen om het beter te doen, laten we dan onszelf niet verlagen. Vraag om beter door te vragen om meer diversiteit.’

Leen Vervaeke is correspondent in Beijing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden