Opinie Duurzaam landgebruik

Met minder vlees is klimaat nog niet gered

Het klimaat vergt drastische beleidswijzigingen voor duurzaam landgebruik, ook van Nederland, schrijven Nathalie van Haren en Stefan Schüller.

Een afgebrand stuk oerwoud in Brazilië. Beeld Raymond Rutting / Volkskrant

Het vorige week verschenen rapport van het IPCC, het VN-klimaatpanel, maakt korte metten met het huidige dominante model van landgebruik. Opvallend is hoe snel de Nederlandse media de oplossingen die het rapport aandraagt, hebben weten te versimpelen tot ‘Wij consumenten moeten minder vlees eten.’ Het IPCC-rapport draagt een scala van fundamentele oplossingen aan, die ver voorbij wel of geen vlees eten gaan, en maakt heel concreet hoe we te werk moeten gaan om de transitie naar duurzaam landgebruik te versnellen.

Het rapport bevestigt dat overal ter wereld methoden van duurzaam landgebruik bestaan, die laten zien dat voedsel kan worden verbouwd met oog voor klimaatverandering en gezonde bodems. Deze productie­methoden zijn succesvol omdat ­lokale landgebruikers centraal staan, waardoor de methoden aansluiten bij de sociale en ecologische context. Dit leidt tot een divers palet aan duurzame, door de lokale bevolking aangedreven initiatieven, zoals boslandbouw in Costa Rica, het oogsten van bosproducten anders dan hout in India en kleinschalig verbouwde rooibosthee uit Zuid-Afrika. Dichter bij huis zijn er voedselbossen zoals Ketelbroek bij Groesbeek, waarover de Volkskrant recentelijk schreef.

Vergroening Sahel

Een sterk voorbeeld van landgebruik dat een antwoord geeft op de uitdagingen van klimaatverandering is de vergroening van de Sahel. Tegen de gevestigde kennis in hebben boeren (v/m) en nomadische veehouders in Niger, Senegal, Mali en Burkina ­laten zien dat door spontaan op­komende boompjes en struikjes ­tegen gevaren als grazend vee en woestijnwind te beschermen, verwoestijning kan worden omgedraaid en de bodem zich herstelt. Zo kan er in de droge Sahel weer voedsel worden verbouwd. Niet alleen dragen de bomen vruchten voor eigen gebruik of de markt, ze zorgen ook voor schaduw en een gezonde waterhuishouding, wat goed is voor de opbrengst van de akkers tussen de bomen, vee helpt overleven en verdere land­degradatie tegengaat.

De kernboodschap van het IPCC is dat duurzame landbouwvormen ­lokale landgebruikers centraal stellen. Draagvlak en landrechten zijn cruciaal. Immers, als mensen zeggenschap én zekerheid hebben over hun landgebruik en zien dat wat ze doen vruchten afwerpt, dan zullen ze meer tijd en energie steken in bomen en bodemvruchtbaarheid.

Overheden, internationale bedrijven, banken en investeringsfondsen moeten daarom juist deze lokale ­initiatieven steunen, in plaats van te investeren in vanuit een hoofdkantoor bedachte en opgelegde grootschalige oplossingen. En dat biedt een uitdaging voor Nederland, ver voorbij de nauwe aanbeveling om minder vlees te eten.

Negatieve gevolgen

Ons landbouw- en buitenland­beleid op het gebied van handel en investeringen heeft op dit moment grote negatieve gevolgen voor mens en milieu buiten onze grenzen. Nederland behoort tot de grootste importeurs van soja (voor veevoer) en palmolie (voor voedsel, cosmetica en schoonmaakmiddelen) ter wereld. De productie hiervan leidt in onder andere Brazilië en Indonesië tot grootschalige ontbossing, land­degradatie en watervervuiling, en zet lokale gemeenschappen die hun land duurzaam beheren onder grote druk. De Nederlandse diplomatieke steun voor de ‘sojacorridor’ in het Brazilië van Jair Bolsonaro is in het licht van dit IPCC-rapport een onbegrijpelijke keuze.

Lokale landgebruikers wereldwijd laten met hun diverse methoden van duurzaam landgebruik zien dat het ook anders kan. Met het IPCC-rapport in de hand kunnen ook beleidsmakers in Nederland en daarbuiten zich gesteund voelen om nu echt de omslag te maken naar eerlijk en duurzaam landgebruik, dat de aarde ook in de toekomst leefbaar houdt.

Nathalie van Haren en Stefan Schüller werken bij de ngo Both ENDS aan duurzaam landgebruik.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden