Opinie

'Met kreten als 'respect voor elkaar' hou je Marokkaanse jongens niet in het gareel'

Marokkaanse jongeren presteren slechter op school en zijn oververtegenwoordigd in het criminele circuit doordat er een sterke inconsistentie bestaat tussen de waarden en normen in het gezin waarin zij opgroeien enerzijds en die op school en in de maatschappij anderzijds. Dat schrijft David Pinto. 'De verwarrende werking van deze kloof draagt bij aan agressief gedrag.'

null Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant
Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Bijna 20 jaar geleden, op 29 oktober 1994 schreef ik in de NRC een opiniestuk over het falen op school en het criminele gedrag van veel Marokkaanse jongens. Dat artikel zou zo weer in de krant kunnen. Er is niets veranderd.

In 2009 besloten 4 ministeries en 22 gemeenten met hoge percentages Marokkaanse inwoners de situatie van Marokkaanse jongeren te verbeteren. Er werd 30 miljoen euro in geïnvesteerd. En wat is het resultaat blijkens het rapport van het onderzoeksinstituut Risbo van de Erasmus Universiteit? Het percentage Marokkaanse jongeren dat van school gaat zonder diploma steeg van 2009 tot 2011 van 5,8 tot 6,2 procent. De jeugdcriminaliteit is sinds 2009 over de hele linie licht afgenomen. Toch zijn Marokkaanse jongeren in de jeugdcriminaliteit nog even oververtegenwoordigd als voor het project begon.

Opvoeding
Waarom is het juist de Marokkaanse jeugd die zoveel slechter presteert en voor extra problemen zorgt? Dat komt deels door de opvoeding en deels door de onvoldoende toerusting van de leraren op school.

Onderzoek naar opvoeding heeft uitgewezen dat een weinig toegeeflijke houding tegenover ongewenst gedrag, gepaard gaande met weinig straf, bijdraagt aan een evenwichtige affectieve ontwikkeling van het kind. Veel toegeeflijkheid gepaard gaande met veel straf heeft een negatieve uitwerking op die ontwikkeling en is een belangrijke bron van agressiviteit. Terwijl eerstgenoemd opvoedingspatroon veel voorkomt bij Chinezen, wordt de Marokkaanse opvoedingsstijl vooral gekenmerkt door het tweede opvoedingspatroon.

De noodzaak om (aankomende) ouders het gewenste opvoedingspatroon bij te brengen is nog onvoldoende doorgedrongen bij politiek en bestuur. Nog steeds wordt het beleid hier niet op afgestemd. Gezien de alarmerende jeugdcriminaliteitscijfers is het echter geboden te investeren in opvoedingsonderricht, zeker bij migranten uit niet-westerse samenlevingen zoals Marokkanen.

Kloof tussen de normen en waarden
Waarom presteren Marokkaanse jongeren slechter op school en zijn ze oververtegenwoordigd in het criminele circuit? Dat komt doordat er een sterke inconsistentie bestaat tussen de waarden en normen in het gezin waarin zij opgroeien enerzijds en die op school en in de maatschappij anderzijds. Driekwart van de Marokkaanse migranten komt uit een onderontwikkeld en geïsoleerd deel van het traditionele platteland. De kloof tussen de normen en waarden in de binnen- en de buitenwereld is daardoor immens, zowel voor de eerste als voor de tweede generatie migranten. De verwarrende werking van deze kloof draagt bij aan agressief gedrag.

Voor de Nederlandse docent of agent is respect en gezag gebaseerd op overtuiging, kennis en egalitaire verhoudingen. Voor Marokkaanse jongeren spelen geheel andere factoren een rol: strakke regels, autoriteit, harde straffen, onvoorwaardelijke gehoorzaamheid en discipline, waarbij leeftijd, sekse en macht van grote betekenis zijn. Deze jeugd denkt bovendien: 'Als jij niet zo streng bent als mijn vader, neem ik jou niet serieus.'

Een extra complicatie is dat de in Marokko klakkeloos gehanteerde 'harde aanpak' hier niet zonder meer toegepast kan worden. Dit ontgaat de Marokkaanse jeugd niet. Hierdoor krijgt het gezegde 'de gelegenheid maakt de dief' een bijzondere verdieping.

Zelfvertrouwen
Waar moet de oplossing voor dit probleem worden gezocht? Niet bij kreten als 'respect voor elkaar', 'begrip tonen', 'emancipatie' en 'democratiseringsprocessen'. Daarmee hou je Marokkaanse jongens niet in het gareel en beweeg je ze niet tot goede schoolprestaties en goed gedrag. Op school is de docent bepalend voor de opleiding en (deels) de opvoeding. 'De leerling in handen van een opvoeder is als klei in handen van de kunstenaar' pleegde ik te stampen in de hoofden van de stagiaires die ik heb mogen begeleiden in het kader van hun lerarenopleiding (in Marokko, Israël en Nederland).

De inconsistentie van normen en waarden en de enorme kloof tussen de binnen- en buitensituatie leiden tot veel onzekerheid bij zowel docent als leerling. Het is dus nodig hun zelfvertrouwen te versterken. Dit kan bereikt worden door systematische kennis en inzicht te verschaffen over die fundamentele verschillen tussen binnen- en buitenwereld.

Een voorbeeld. Het aankijken van de ander wanneer je met hem in gesprek bent, is geboden als die ander een westerse docent is, maar verboden als het je eigen Marokkaanse vader is. Door het hoe en waarom uit te leggen aan Marokkaanse leerlingen én aan hun docenten kan veel onzekerheid worden weggenomen. Vervolgens moet hiermee geoefend worden in verschillende situaties.

Gelijke behandeling man en vrouw
Dit geldt ook voor de gelijke behandeling van man en vrouw, respect voor homo's, positief omgaan met kritiek, vertrouwen schenken, ook aan mensen van de 'out-groep', niet discrimineren, vrijheid van meningsuiting, ook over religie, scheiding van kerk en staat, emotiebeheersing en accepteren dat empathie geen teken van zwakte is, maar juist van kracht.

De ervaring heeft geleerd dat het agressief gedrag afneemt naarmate de twijfels en onzekerheden bij docent en leerling afnemen door uitleg te geven over het hoe en waarom van de verschillende houding tegenover al deze zaken in de Marokkaanse leefwereld enerzijds en de westerse buitenwereld anderzijds.

Gebeurt dit niet dan zal het 'Marokkanenprobleem' over 20 jaar nog net zo groot zijn als 20 jaar geleden.

David Pinto is hoogleraar-directeur Intercultureel Instituut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden