Commentaar Auschwitz

Met foto’s uit de hel van Auschwitz kunnen dwalingen worden bestreden

Slechts vier foto's geven de daadwerkelijke vernietiging in Auschwitz-Birkenau weer. De heimelijke opnames zijn in augustus 1944 gemaakt door Alberto Errera, die daarmee zijn leven op het spel zette. Beeld Auschwitz museum/afdrukken: particuliere collectie Robert Jan van Pelt.

‘Onbevattelijk’. Dat moet het meest gebruikte adjectief zijn in combinatie met de Holocaust. De industriële vernietiging van miljoenen mensen gaat, zelfs 75 jaar na dato, het menselijk bevattingsvermogen te boven. De enorme aantallen die in dit verband worden genoemd, dragen slechts bij aan de Holocaust als abstractie van bestialiteit. Vandaar dat in de omvangrijke oorlogsliteratuur vooral de vertellingen vanuit het individuele perspectief in een grote behoefte voorzien: die maken het ­drama nog enigszins behapbaar.

Zelfs de geallieerden, die nazi-Duitsland bestreden, twijfelden aan het waarheidsgehalte van verhalen over de misdaden die in de vernietigingskampen werden bedreven. Dat was wellicht de reden waarom Alberto Errera, een Griekse gedetineerde in Auschwitz, in ­augustus 1944 heimelijk foto’s nam van de lijkverbrandingen waarvan hij getuige was. Daarmee zou hij de geallieerden tot handelen hebben willen aansporen.

Het Nationaal Holocaust Museum (in oprichting) in Amsterdam heeft de bezoekers de vier nagelaten foto’s van Errera willen onthouden. Daarvoor heeft Emile Schrijver, directeur van het Joods Cultureel Kwartier (waarvan het museum onderdeel is) eerbare motieven aangevoerd die in de kern hierop neerkomen: van de massamoord hoeven, in het bestek van een tentoonstelling over de Jodenvervolging in Nederland, niet alle details expliciet te worden getoond.

Natuurlijk kunnen beelden van smeulende naakte lichamen uiterst pijnlijk, zo niet onverdraaglijk zijn voor nabestaanden van Holocaustslachtoffers. Tezelfdertijd moet worden vastgesteld dat die beelden de ­onbevattelijke werkelijkheid van Auschwitz het dichtst benaderen. Ze laten de essentie zien van een episode die fotografisch heel schaars is gedocumenteerd. Alberto Errera heeft de wereld deelgenoot willen maken van de beelden die hij moest verdragen. Zonder die beelden is de documentatie van de Holocaust incompleet. Ze vormen de macabere climax van het proces van uitsluiting waarvan Joden vanaf 1933 in Duitsland, en later elders in Europa, het slachtoffer waren. De ­Holocaust leent zich niet voor een begrenzing, ook niet met de beste bedoelingen.

Te meer niet omdat het oogmerk van Errera nog steeds relevant is. De Holocaust wordt soms achteloos op één hoop gegooid met andere bloedige episoden, en in hedendaagse complottheorieën duiken Holocaust-ontkenningen op. Met korrelige foto’s uit de hel van Auschwitz kunnen dwalingen worden bestreden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden